“በኤርትራ መንግስት እና አጋሮቹ ላይ በጊዜ እርምጃ አለመውሰድ መዘዝ ያስከትላል” አሉ።

ጌታቸው የኢትዮጵያ ጦር ወደ ኤርትራ ገብቶ እርምጃ መውሰዱ እንደማይቀር ተናግረዋል።

የጠቅላይ ሚኒስትሩ የምስራቅ አፍሪካ ጉዳዮች አማካሪ ሚኒስትር አቶ ጌታቸው ረዳ፣ ከአውሮፓ ህብረት የአፍሪካ ቀንድ እንዲሁም የቀይ ባህር ቀጠና ልዩ መልእክተኛ አኔት ወበር እና በኢትዮጵያ ከአውሮፓ ህብረት አምባሳደር ሶፊ ጋር በወቅታዊ የቀጣናው ሁኔታ ላይ መምከራቸውን ገልፀዋል።

በውይይቱ ወቅት ለቀጠናው ሰላምና ዘላቂ መረጋጋት እጅግ አስፈላጊ በሆኑ አንገብጋቢ ጉዳዮች ላይ መምከራቸውን እንዲሁም በትግራይ፣ በኤርትራ እና በሱዳን ወቅታዊ ሁኔታዎች ላይ ግልጽ የሆነ የሃሳብ ልውውጥ ማድረጋቸውን አመልክተዋል።

አቶ ጌታቸው በአስመራ ኤርትራ ያለው አገዛዝ እና ስፖንሰሮቹ/ደጋፊዎቹ ቀጠናውን ለማወክ እያከናወኑት ያለውን አደገኛ ሚና አጉልተው ያሳዩ ሲሆን፣ ይህን እንቅስቃሴ በጊዜው ለማስቆም አስፈላጊውን እርምጃ አለመውሰድ የሚያስከትለውን አስከፊ መዘዝ እንዳስረዱ ገልጸዋል።

ውጥረቱ የበለጠ እንዳይባባስ ለመከላከል፤ የመረጃ ልውውጥ አጠናክሮ ለመቀጠል እንዲሁም በቅንጅት ለመስራት መስማማታቸውን አስታውቀዋል።

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English

ጥሩነህ ግርማ

ብዙዎች የሃገር መፍረስን ወሬ መስማት አይፈልጉም፣ አይወዱም። ሃገራቸውን ለሚወዱ ሁል ይህ አስደንጋጭ ነው፣ አስፈሪ ነው። ነገር ግን የምናውቃት ኢትዮጵያ ዛሬ በምናብ ካልሆነ የለችም። ሃገር ፈረሰ ማለት መሬቱ ተቆራረሰ አይደለም፣ ፈረሰ ስንል ሃገራዊው አንድነት፣ ነጻነት፣ ንብረት የማፍራትና ባለሃብት መሆን ወዘተ እንዳልነበሩ ሲሆኑ ነው። የአንድ ሀገር መፍረስ ወይም ውድቀት የሚለካው በካርታ ላይ በሚታየው የድንበር መቆራረስ ወይም የመሬት መበጣጠስ ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያ በላይ በሺዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት ተገንብቶ የነበረው ማህበራዊ(Social fabric) የህዝቦች መከባበር፣ የወል እሴቶችና  የእርስ በርስ እምነት ሲደርቅና ሲጠፋ ነው። መሬት ድንበር ሊኖረው ይችላል፤ ነገር ግን ሀገርን “ሀገር” የሚያደርጋትና አብሮና አጣብቆ የሚይዛት በህዝቦች መካከል ያለው የማይታይ ማህበራዊ ገመድ ነው። ዩጎዝላቪያ ከመፍረሷ በፊት ለብዙ  ዓመታት የተለያየ ብሔርና ሃይማኖት ያላቸው ህዝቦች በሰላም፣ በጋብቻና በንግድ ተሳስረው የሚኖሩባት ሀገር ነበረች። ነገር ግን ፖለቲከኞች የህዝቡን የቆየ ማህበራዊ መስተጋብር በመሸርሸር፣ “እኛ” እና “እነሱ” የሚል የጥላቻና የጥርጣሬ ትረካ ሲነዙ፣ በጎረቤታሞች መካከል ያለው እምነት ጠፋ።

በኢትዮጵያም ታሪክ ውስጥ አባቶችና እናቶች በዕድር፣ በዕቁብ፣ በማህበር፣ በጋብቻና በጉረቤትነት የገነቡት የማይበጠስ ማህበራዊ መሰረት ነበራቸው። ነገር ግን ለፖለቲካ ፍጆታ የውሸት ትርክቶች ምክንያት አብሮ የመኖር እሴትና የህዝቦች እርስ በርስ እምነት ስለተሸረሸረ የዩጎዝላቪያ ዓይነት የማህበራዊ መስተጋብር መፍረስ አጋጥሞናል። 

ሶማሊያ በአንድ ቋንቋ፣ በአንድ ሃይማኖትና በባህል የተሳሰረች ሀገር ብትሆንም፣ በጎሳ (Clan) ፖለቲካና በስልጣን ሽኩቻ ምክንያት ማህበራዊ አስተሳስሯ ጠፋ። የጎሳ ማንነት ከሀገርራዊ ማንነት በላይ ሲገዝፍና ህግና ስርዓት የሚጠበቅበት ማህበራዊ ውል (Social Contract) ሲፈርስ ሀገሪቱ ለዓመታት ወደማያልቅ ቀውስ ውስጥ ገባች። በሌላ በኩል ኢትዮጵያ ህብረ-ብሔራዊ ሀገር እንደመሆኗ ልዩነቶችን በውይይትና በፍትህ ማስተናገድ ባለመቻሉና ማንነትን ብቻ የፖለቲካ መሳሪያ በማድረግ የጋራ እሴቶች እየፈረሱ  ሶማሊያ ላይ የታየው ዓይነት የማህበራዊ ስርዓት መናጋት ሀገርን የመጠበቅ አቅምን አዳክሞት ያለንበት ደረጃ ላይ ደርሰናል። 

በሶሪያና ሊቢያ  የተከሰተው ግጭት መሬታቸውን ብቻ ሳይሆን የህዝቡን ስነ-ልቦናዊና ማህበራዊ አንድነት አፍርሶታል። ሚሊዮኖች ተፈናቅለዋል፣ የነበሩ የማህበረሰብ መዋቅሮች ፈርሰዋል፣ በህዝቦች መካከል ያለው ቁስል ደግሞ በቀላሉ የሚጠገን አልሆነም።  የኢትዮጵያ ታላቅነት መሰረቱ የህዝቦቿ መተሳሰብ፣ ችግርን በጋራ ማለፍና  ወገንን መደገፍ ነው። ግጭቶችና መፈናቀሎች ሲበዛ ግን ይህ አብሮ የመኖር ባህል ይኸው ደብዝዞ እየጠፋ ነው።  ከላይ ከተጠቀሱት ሃገሮች በምን እንለያለን?

በፖለቲካ ሳይንስ ትምህርት፣ የፈረሰ/የወደቀ መንግሥት (Failed State) የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ የሚያመላክተው ማዕከላዊው መንግሥት ሕጋዊ ሥልጣኑንና ቁጥጥሩን ማስከበር፣ የሕዝብን ደህንነት መጠበቅ፣ የሕግ የበላይነትን ማረጋገጥና መሠረታዊ የሕዝብ አገልግሎቶችን ማቅረብ ሙሉ በሙሉ ሲሳነው ነው። የሀገረ መንግሥት መፍረስ በአንድ ጀምበር የሚከሰት ድንገተኛ ክስተት ሳይሆን፣ የሥርዓቱ መዋቅራዊ ብቃት፣ የሕዝብ እምነትና የፖለቲካ ሕጋዊነት ደረጃ በደረጃ እየተሸረሸረ የሚሄድበት አደገኛ ሂደት ነው። በተጠቀሱት ሃገሮችም በአንድ ሌሊት አልተፈጸመም። 

አንድ መንግሥት ፈረሷል ለማለት ከሚያስችሉ ዋና ዋና መስፈርቶች መካከል የመንግሥት የኃይል አጠቃቀም የበላይነት  መላላት ወይም መጥፋት ወይም አላግባብ መጠቀም የመጀመሪያው ነው። ማዕከላዊው አካል የዜጎችን ደህንነት ማስጠበቅ ሲሳነው ወይም ፈቃደኛ ሳይሆን፣ በሀገሪቱ ልዩ ልዩ ክፍሎች ሕገ-ወጥ የጦር ቡድኖች፣ አማፂያንና የወንጀል መዋቅሮች በይፋና በምስጢር  መነሳት ይጀምራሉ። የዚህም ውጤት የዜጎች ነፃ የመንቀሳቀስ መብት መገደብ፣ የማኅበራዊ መዋቅር መበታተንና የሕግ የበላይነት ሙሉ በሙሉ መክሰም ነው።

ዛሬ ሀገራችን ኢትዮጵያ ያለችበትን አጠቃላይ የፖለቲካ፣ የደህንነትና የማኅበራዊ ውጥረት በዚሁ የፖለቲካ ሳይንስ መነጽር ስንመረምረው፣ ሀገሪቱ ከተራ አለመረጋጋት አልፋ ወደ አደገኛ የመንግሥት መዋቅራዊ መፍረስ አቅጣጫ እያመራች መሆኗን የሚያሳዩ በርካታ ሁነቶችን እናስተውላለን። በእርግጥስ መዋቅራዊ መፍረስ የለም ወይንስ ስለፈራነው ስሙን መጥራት ተቆጠብን? 

ለዚህ አጠቃላይ ሀገራዊ ውድቀትና ቀውስ ዋናውና መሠረታዊው ምንጭ በብሔርና በማንነት ፖለቲካ ላይ የተዋቀረው የመንግሥት መዋቅር እራሱ ነው። አብዛኞቹ ሀገሪቱን እያመሱ ያሉ መዋቅራዊ ችግሮችና ግጭቶች ተፈጥሮአዊ ወይም ድንገተኛ ሳይሆኑ፣ እራሱ በመንግሥት የሚጠነሰሱና የሚመሩ ናቸው። የሥልጣን እድሜውን ለማራዘምና የብሔር የበላይነትን ለማንገሥ የሚሠራው ይህ ሥርዓት፣ በተለይም የአማራና የትግራይ  ሕዝቦችን የኢኮኖሚ፣ የማኅበራዊና የደህንነት መሠረቶች በመምታት፣ ለማዳከምና ለማሳነስ የታሰቡ ዘመቻዎችንና የተለያዩ  ስልቶችን በመጠቀም በይፋም ሆነ በስውር ሲሰራ እየታየ ነው። ይኸው በመንግሥት ደረጃ የሚካሄደው ስልታዊ ማገለልና ጥቃት የሀገሪቱን የማኅበራዊ ውልና ሀገራዊ አንድነት ሙሉ በሙሉ አፍርሶታል። ቆሜለታለሁ የሚለውና በስሙ ግፍ የሚፈጸምበት የኦሮሞ ህብረተሰብም ከዚህ እልቂት ነጻ አይደለም።

• በመጀመሪያ ደረጃ፣ የዜጎች ነፃ የመንቀሳቀስ መብት ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ታስሯል። ዜጎች ከዋና ከተማዋ አዲስ አበባ ወጥተው ወደ ተለያዩ ክፍለ ሀገራት፣ ወይም ከአንድ ክልል ወደ ሌላው ክልል በነፃነትና በሰላም ተንቀሳቅሰው መኖርና መስራት ካቆሙ ብዙ አመታት አልፈዋል። በተለይም በአማራና በኦሮሚያ ክልሎች ዋና ዋና የትራንስፖርት መስመሮች በአማፂያን፣ በታጣቂዎችና በመንግሥት ወገንተኝነት በሚንቀሳቀሱ ቡድኖች በመዘጋታቸው ወይም አደገኛ በመሆናቸው ምክንያት የሀገሪቱ ግዛት በየአካባቢው የተቆራረሰ ሆኗል። ዛሬ ማነው ከአዲስ አበባ ተነስቶ ወደ ሃረር፣አሩሲ፣ ወልጋ፣ባሌ ወይም ወደ ሌሎች አካባቢዎች የሚንቀሳቀሰው? አንድ ሰው በሃገሩ ተዘዋውሮ መስራትና ሃብት ማፍራት ቀርቶ የሞተ ዘመዱን ለመቅበር የማይንቀሳቀስበት ወቅት ላይ ነን።  ማነው የሱልሉታን ሜዳ አቋርጦ ከጎጃምና ጎንደር አዲስ አበባ የሚገባ አማራ? አውቶቢሶች ሲታገቱ በሩቅ እርቀት ላይ ያለ የአብይ ሰርዊት፣ የኦሮሞ ሚሊሽያ እያየ የሚያልፋቸውና የሚተባበራቸው የቀን ዘራፊዎች የተፈለፈሉባት ሃገር ሆናለች። አሁንማ ከአዲስ አበባ ወደ ጓሮ ወደ ቃሊቲ የሚሄዱ ታክሲዎች የይለፍ እየተጠየቁ ነው እየተባለ ነው። ከዚህም በተጨማሪ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች በመስተጓጎላቸው የንግድ ሰንሰለቱ በመበጣጠሱ በየክልሉ የዋጋ ግሽበትና የኑሮ ውድነት የስንዴና የምግብ እጥረት አስከፊ ደረጃ ላይ ደርሷል።
• ሁለተኛውና በጣም አስደንጋጩ ማሳያ፣ እገታና የካሳ ገንዘብ (Ransom) መቀበል የተለመደ የዕለት ተዕለት ንግድና መደበኛ ክስተት መሆኑ ነው። ሰላማዊ ዜጎች፣ መንገደኞች፣ የሕዝብ ትራንስፖርት ተሳፋሪዎችና የልማት ሠራተኞች ሳይቀሩ እየታገቱ ከፍተኛ የገንዘብ መጠን እንዲከፍሉ ይገደዳሉ። ከዚህም በላይ፣ የካሳ ገንዘቡ የሚተላለፈው መንግሥት ጥብቅ ቁጥጥር አለኝ በሚላቸው የባንክ መዋቅሮች በኩል ሆኖ ሳለ፣ ወንጀለኞችን ከመከታተል፣ ሂሳባቸውን ከመያዝ ወይም ድርጊቱን ከመግታት አንጻር የመንግሥት አካላት ያሳዩት ድክመት ወይም ዝምታ፣ የሕግ ማስከበር ሥርዓቱ ምን ያህል እንደተደረመሰና የወንጀል መዋቅሩ ከመንግሥት አካላት ጋር ተሳስሮ እንደሚሰራ የሚያሳይ ግልጽ ማረጋገጫ ነው። ይህ የታጣቂዎችና የህገ-ወጥ አዘዋዋሪዎች ጥምረት መንግስታዊ ያልሆኑ ገቢዎችን በማመንጨት የሀገሪቱን የፊስካል ደህንነት ሙሉ በሙሉ አደጋ ላይ ጥሎታል።
• ሦስተኛው አሳሳቢ ነጥብ፣ በሰላማዊ ዜጎች እና በሕዝብ መሠረተ ልማቶች ላይ የሚካሄደው ድሮንና የአየር ድብደባ ነው። የመንግሥት ዋነኛ ኃላፊነት የዜጎችን ሕይወት ማዳን ሆኖ ሳለ፣ በትምህርት ቤቶች፣ በሆስፒታሎች፣ በገበያ ቦታዎችና በሰላማዊ መንደሮች ላይ የሚፈጸሙ አሰቃቂ የአየር ጥቃቶች በሺዎች የሚቆጠሩ ሰላማዊ ዜጎችን ሕይወት ቀጥፈዋል፣ ንብረታቸውንም አውድመዋል። ይህም መንግሥት የመሬት ላይ ቁጥጥሩን በማጣቱ ምክንያት ሕዝብን የመጠበቅ ኃላፊነቱን ወደ ጎን በመተው በገዛ ዜጎቹ ላይ ሆን ተብሎ የሚፈጸም የጦርነት ስልት መሆኑን  የሚያሳይ የጠራራ ጸሃይ እውነታ ነው። የአብይ አስተዳደር ተቃውሞው በበዛበት ቁጥር ቂሙን የሚወጣው በሰላማዊው ህዝብ ላይ መሆኑ ምን ያህል ጸረ ህዝብ እንደሆነ ያሳያል። ባጭሩ መንግስት ዋነኛና  የመጀመሪያው ህገ መንግሥታዊና ሞራላዊ ኃላፊነት የዜጎችን ሕይወት፣ ደህንነትና ንብረት ማዳን ነው። ነገር ግን በአሁኑ ወቅት እየታየ ያለው እውነታ ከዚህ ተቃራኒ ነው። በተጨማሪም የጤና ተቋማትና የትምህርት ቤቶች መውደም ቀጣዩን ትውልድ ከመማርና ከህክምና አገልግሎት በማፈናቀል የረጅም ጊዜ ማህበራዊ ቀውስ እየፈጠረ ይገኛል
• አራተኛውና ከባድ አደጋ የደቀነው ጉዳይ፣ በማንነት ላይ የተመሠረተ ጥቃትና  የዘር ማጥፋት ወንጀል ነው። በተለይም በአማራና  በትግራይ ሕዝቦች ላይ የሚፈጸሙ በማንነት ላይ የተመሠረቱ ግድያዎች  መፈናቀሎች፣ የታቀዱ የኢኮኖሚ ማዕቀቦችና የሀብት ውድመቶች በሰፊው የሚፈጸሙ ሲሆን፣ እነዚህን ጥቃቶች መንግሥት ማስቆም አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን፣ በጥቃቱ ላይ የሚሳተፉና  በመንግሥት የተዋቀሩ በስሩ የተደራጁ የወንጀል ቡድኖች መኖራቸው የዜጎችን የመኖር ህልውና አደጋ ላይ ጥሎታል፤ የመንግሥትንም ሕጋዊነት ሙሉ በሙሉ አክስሞታል። አብይ በኦሮሞ ድንኳን ውስጥ ተወሽቆ በዘር ላይ የተመሰረተ እልቂት በማድረግ ህዝብን ከህዝብ ጋር ለማጋጨት ካለው ፍላጎቱ ጋር የተሳሰረ እርምጃ እየወሰደ ነው። በዘር ላይ የተመሰረተው መዋቅራዊ ጥቃት የእለት ከእለት ተግባሩ አድርጎታል። ይህም ማህበረሰባዊ እምነትን ሙሉ በሙሉ በመበጣጠስ ለቀጣይ መቶ ዓመታት የማይጠገን የጥላቻና የቁስል አዙሪት ውስጥ እየከተተን ይገኛል።
• በመጨረሻም፣ ይፋዊ ተቃውሞዎችን እና ሀሳብን የመግለጽ ነፃነትን ለመጨቆን ሲባል የሚካሄደው የእስራት ማዕበል ሌላው ማሳያ ነው። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰላማዊ ዜጎች፣ ጋዜጠኞች፣ ምሁራን፣ የሰብዓዊ መብት ተከራካሪዎችና የፖለቲካ ተቃዋሚዎች ያለ ምንም ሕጋዊ ፍርድና ጥፋት በእስር ቤቶች እንዲማቅቁ መደረጉ፣ የፍርድ ቤቶችን ነፃነት ያከሰመና የመንግሥትን ሕጋዊነት ያጣጣለ እርምጃ ነው። እንዲሁም ሃሳብን በነፃነት የመግለጽና የመሰብሰብ መብት ሙሉ በሙሉ በመታፈኑ ዜጎች በግፍ ላይ እንኳን ድምጻቸውን እንዳያሰሙ የማስፈራራት ስልት ተጠናክሮ ቀጥሏል።

ባጠቃላይ፣ ሰላም በራቀበት፣ የዜጎች የደህንነትና የመንቀሳቀስ መብት በተገፈፈበት፣ መሠረታዊ አገልግሎቶች በተቋረጡበት፣ የታጠቁ ኃይሎችና እገታ በነገሱበት፣ እንዲሁም መንግሥት በገዛ ዜጎቹ ላይ የኃይል እርምጃ በሚወስድበት ሁኔታ ውስጥ ሀገርን አጽንቶ ማስቀጠል አይቻልም። ኢትዮጵያን ከዚህ ሙሉ ለሙሉ ከፈረሰ መንግሥትነት (Total State Collapse) አደጋ ውስጥ አይደለችም ለማለት የሚያስደፍር ምን አለ? 

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena 

አክሎግ ቢራራ (ዶር) 

ለኢትዮጵያ ግዛታዊ አንድነት፤ ሉዐላዊነትና ለመላው ሕዝቧ ደህንነት የምንቆረቆር ሁሉ መጠየቅ ያለብን መሰረታዊ ጥያቄ አምባገነኑና ጠባብ ብሄርተኛው የኦህዴድ ብልጽግና መንግሥት ኢትዮጵያን ሊታደጋት ይችላል ወይንስ ከድጢ ወደ ማጡ እያሸጋገራት ነው? የሚለውን ደፍረን መጠየቅና መፍትሄዎችን ማቅረብ ነው::

የአይን እማኞች፤ ቢዲዎወች፤ አንድ አንድ የውጭ ታዛቢዎች እንደሚሉት ዐብይ አህመድ አሊ ሥልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ እስካሁን ድረስ የብልጽግና አገዛዝ የሚከተለው የውስጥ ፖሊሲ ፍጹም የሆነ የአንድ ዘውግ ልሂቃን የበላይነትን መርህ ነው። ከአዲስ አበባ ውጭ ሰው ከቤቱ ወጥቶ የመመለስ እድሉ ከጠበበ ዓመታት አልፈዋል። ህገ ወጥነት ከበከላቸው አገሮች መካከል ኢትዮጵያ ከፍተኛውን ደረጃ ይዛለች። የኑሮ ውድነት አብዛኛውን ሕዝብ ጎድቶታል፤ ባለሞያዎችን ጨምሮ።

ሕዝብን በብሄሩ እየለዩ ከቀየው ማፈናቀል የተለመደ ሆኗል። 

እውነቱን ለይተን የችግሩ መንሰኤ ማንና ምን እንደሆነ ለማቅረብ ከደፈርን በብአዴን አንጋሾች (King makers) ድጋፍ ሥልጣኑን ሙሉ በሙሉ ያጠቃለለውና የአንድ ብሄር የበላይነቱን የያዘው የኦሮሙማን አጀንዳ በመተግበር ላይ ያለው የዐብይ አህምደ አሊ መንግሥት መሆኑን ልንክድ አንችልም። ብልጭልጭ ልማት –መንገድ፤ መብራት፤ ቤተ መንግሥት ወዘተ መኖሩ እንዳለ ሆኖ፤ አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚኖረው ከእጅ ወደ አፍ ሆኗል።

ከሁሉም በላይ አሳሳቢ የሚሆነው ችግር የሚፈጥረውንና ጦርነትን በሌላ ጦርነት መተካት ልምዱ ያደረገውን መንግሥት የሚተቹት አህጉራዊና ዓለም አቀፍ ተቋማት ድምጽ አለማሰማታቸው ነው። 

ልንክደው የማንችለው ሃቅ

ይህ ስርዓት እስከ ቀጠለ ድረስ እንኳን የኢትዮጵያ ሕዝብ መላው የአፍሪካ ቀንድ ሰላምና እርጋታ ሊኖረው አይችልም። ይህ ስርዓት ደም ማፍሰስን የተለመደ አድርጎታል (It has made bloodletting a core part of state and government policy).  

ይህ ሁኔታ ከቀጠለ ከሩዋንዳ የባሰ እልቂት እንደሚከሰት እሰጋለሁ። 

እኔ እስከማውቀው ድረስ የአማራ ፋኖ ብሄራዊ እንቅስቃሴ ግብ የአማራውን ሕዝብ ከእልቂት መከላከል ነው። 

በተመሳሳይ በቅርቡ የተመሰረተውና በአሁኑ ወቅት የጦርነቱን መልክአ ምድር አገር አቀፍ እና ቀጠናዊ መልክ የሰጠው የሰባቱ ታጋይ ኃይሎች ህብረትም መሰረት ያደረገው የህልውናውን መርህ ነው። የሁሉም ህልውና አደጋ እንደተደቀነበት ለመካድ አይቻልም። 

ትብብር ለህልውና የሚለው መርህ የሚያሳየው ሰእል የሚነግረን አስኳል ጉዳይ የብልጽግና መንግሥት ማንንም ተቃዋሚ የማይምር መሆኑን ነው። የጭካኔው እና የውድመቱ መጠኑ ቢለያይም አማራው፤ አፋሩ፤ ትግራዩ፤ አኟኩ፤ ጉራጌው፤ ወላይታው፤ ኦሮሞው፤ ክርስትያኑ፤ ሙስለሙ ወዘተ ኢላማ ሆኗል። እየተሰቃየ ነው።

እንደ አማራው ግን በሁሉም ዘርፍ እንዲመክን የተፈረደበት ክፍል የለም::

ጨካኙና አረመኔው መንግሥት ንጹሃኑን ጨምሮ የሚጨፈጭፈው በድሮን እና በአየር ኃይል ነው። መስዋእት የሚመክፈለው ሕዝቡ ነው። ለብልጽፍናው አገዛዝ ድሮንና ሌላ ከባድ የጦር መሳሪያ የሚለግሱት ሁሉ የችግሩ አካል ሆነዋል፤ በተለይ የኤምሬትስ መንግሥት።

ይህ ሲሆን በቀጥታም ሆነ በድብቅ የውጭ ኃይሎች ተሳታፊ መሆናቸው አይቀርም። የኢትዮጵያን የውጭ ጠላቶች ያበረታታው ዐብይ አህመድ እንጅ የአማራ ፋኖ አይደለም።

ጦርነቱ ተስፋፍቷል

የብልጽግና መንግሥት ራሱ የቀሰቀስውን ጦርነት ቀጠናዊ አድርጎታል። ለምሳሌ ከኤርትራና ከሱዳን ጋር። 

ባለፉት ስምንት ዓመታት፤ በተለይ የብልጽግናው መንግሥት በአማራው ሕዝብ ላይ የሚካሄደውን እልቂት ችላ ካሉት በኋላ የተባበሩት መንግሥታት ዋና ጸሃፊና የአፍርካ አንድነት ድርጅት ዛሬ ቀጠናው አሳሳቢ  ደረጃ ላይ መድረሱን አምነዋል። ይህ እንዳለ ሆኖ በቂ አይደለም::

በ October 9, 2026 · Associated Press እንደ ዘገበው የተባበሩት መንግሥታት ዋና ጸሃፊ ጥሪ አቅርበዋል።

UN Secretary-General calls for immediate ceasefire. 

ጦርነቱ ባስቸኳይ ይቁም የሚለውን ጥሪ እቀበላለሁ።

“In a statement dated October 9 and published October 10, UN Secretary-General António Guterres expressed serious concern about renewed fighting across Amhara, Afar and Tigray.

He called for an immediate cessation of hostilities, renewed dialogue under the Pretoria Agreement and restraint by neighboring governments. He also offered UN assistance in facilitating de-escalation. United Nations Ethiopia.

ፋይዳው ምንድን ነው?

“The UN intervention reflects growing international concern that Ethiopia’s internal conflict could develop into a wider regional war involving Eritrea.”

የተባበሩት መንግሥታት ጦርነት እንዲቆም ማሳሰቡ አግባብ አለው። ሆኖም፤ ድርጅቱ ለጦርነቱ ምክንያት የሆንትን አስኳል ጉዳዮች (Root causes) አላነሳቸውም፤ በይፋ ሊያነሳቸውም አይችልም። ውስጥ ለውስጥ ግን ለማንሳት የሚከለከው ነገር የለም። ጉተሬዝ ወደ ኢትዮጵያ ሊሄዱ ይችላሉ። 

ዋናው ክስተት አዲሱ ትብብር ጦርነቱን አስፋፍቶታል። 

ይህ እንዳለ ሆኖ የምእራብ ሜድያዎችን፤ አገሮችንና መንግሥታትን ያሳሰባቸው መንግሥት መር የሆነው እልቂትና ውድመት ሳይሆን በአፍሪካ ቀንድና በቀይ ባህር የተከሰተው አለመረጋጋት ነው። 

የወደፊቱን የኢትዮጵያን እጣ ፋንታ የሚወስነው ግን የመላው ኢትዮጵያዊያን አንድነትና እምቢተኛነት ነው። 

ትብብሩ መመለስ ያለበት መሰረታዊ ጥያቄ ትግሉን ቢያሸንፍ ምን አይነት የመንግሥት ስርዓት  እንዲተካው ይመኛል? የሚለው ነው። 1991 እንዲደገም ፍላጎት ከሌላቸው ምሁራን መካከል አንዱ ነኝ። ፍኖተ ካርታው ግልጽ እንዲሆን አሳስባለሁ። የትብብሩ ድህረ ብልጽግና የፖለቲካ ዓላማ ከዘውግ ፌደራሊዝም የተሻለ መሆን ይኖርበታል። 

በሜድያ በኩል የሚታየውን ክፍተቱንና መፍትሄዎቹን ላቅርብ። 

አደጋዎች፣ ለኢትዮጵያና ለቀጣናው የሚኖሩ ተፅዕኖዎች፣ እና የሚዲያ መፍትሔዎች

ዋና ማስታወሻ፦ ይህ ማብራሪያ “ምዕራባዊ ሚዲያ ሆን ብሎ አማራን ይዘነጋል” የሚል ያልተረጋገጠ ክስ አያቀርብም። ይልቁንም በአማራ ግጭት ላይ ያለው ዓለም አቀፍ ሽፋን ብዙ ጊዜ ውስን፣ ተቋርጦ-ተቋርጦ እና በመረጃ መድረሻ እጥረት የተገደበ መሆኑን የሚያሳዩ ማስረጃዎችን ይመለከታል። በኔ ጥናትና ግምገማ፤ በአማራው ላይ በሚካሄደው እልቂትና ውድመት ላይ የም እራብ ሜድያዎችና መንግሥታት ጠንካራና አስተማማኝ መረጃዎችን ሲያቀርቡ አይታዩም። ይህ ለምን ይሆን? የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ ማቅረብ ያለብን እኛው ነን። የሚጎዳው የራሳችን ሕዝብ ስለህነ።

ለማሳሰብ የምፈልገው ግን የምእራብ አገሮች የሁኔታውን ቀጠናዊ ሁከት በሚገባ ካልተገነዘቡት ለራሳቸውም ዘላቂ ጥቅም የማያዋጣቸው መሆኑን ነው። 

ለቀጠናው አለመረጋጋት ዋናው ተጠያቂ የኦህዴድ ብልጽግና መነግሥት ተስፋፊነትና ጠባብ ብሄርተኛነት መሆኑን አሰምርበታለሁ። 

አጭር ማጠቃለያ።

የኦህዴድ ብልጽግና መንግሥት ዋና አላማ አማራውን ማምከን ነው።

 በአማራ ክልል ከ 2023 ጀምሮ በፌዴራል ኃይሎችና በፋኖ መካከል የቀጠለው ግጭት ሲቪሎችን ከባድ ዋጋ እንዲከፍሉ አድርጓል። OHCHR በ2023 በአማራ 740 የሲቪል ሞቶችን መዝግቦ አብዛኛዎቹን ከመንግሥት ደህንነት ኃይሎች ጋር አያይዟል። 

Human Rights Watch እና Amnesty International በመራዊ፣ ባሕር ዳር እና ሌሎች ቦታዎች የተፈጸሙ ከሕግ ውጭ ግድያዎች፣ የድሮን ጥቃቶች፣ በሕክምና ተቋማት ላይ ጥቃቶች እና የጅምላ እስራቶችን መዝግበዋል። 

በተመሳሳይ ጊዜ HRW የፋኖ ኃይሎችም ሲቪሎችን መግደል፣ ማሰርና የሲቪል ንብረት ማጥቃት እንደፈጸሙ ዘግቧል። [1-5] በአማራ ፋኖ ስም ራሳቸውን ፋኖ ብለው የሚጠሩ ኃይሎች መኖራቸውም ለመጠቆ እፈልጋለሁ። የዐብይ መንግሥት ብዙ ሚሊየን ብር ፈሰስ እያደረገ አማራውን ከአማራው ጋር እንዲገዳደል ማድረጉን የውስጥ ታዛቢዎች በተደጋጋሚ ተናግረዋል። 

የዚህን ጉዳይ ዋና የሚዲያ ችግር ማስረጃ አለመኖር አይደለም፤ ማስረጃ በተከታታይ፣ በገለልተኛ እና ዓለም አቀፍ ደረጃ ለማድረግ ያለው መዋቅራዊ እንቅፋት እና ቸልተኛነት ጭምር ነው። Amnesty የኢንተርኔት መዘጋት፣ ከፊል የመገናኛ መቋረጥ፣ የአስቸኳይ ጊዜ ገደቦችና የበቀል ፍርሃት የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በዝግታ እንዲወጡ እንዳደረጉት ገልጿል፤ CPJ ደግሞ ጋዜጠኞች መታሰራቸውን፣ መሰደዳቸውንና ዓለም አቀፍ ጋዜጠኞች ከአገር መባረራቸውን መዝግቧል። [6-8]

ይህንን የሚያደርገው የአማራ ፋኖ፤ ወይንም ሌላ ተቃዋሚ ኃይል አይደለም። የብልጽግና መንግሥት ነው። 

1. ምን በግልጽ ተመዝግቧል?

•  OHCHR: በ2023 በአማራ 740 የሲቪል ሞቶች ተመዝግበዋል፤ ሪፖርቱ አብዛኛዎቹን ከመንግሥት ደህንነት ኃይሎች ጋር ያያይዛል። [1]

•  Human Rights Watch: ጥር 29 ፣ 2024 በመራዊ የኢትዮጵያ ጦር ብዙ ሲቪሎችን በአጭር ሂደት እንደገደለ እና ድርጊቶቹ የጦር ወንጀል ሊሆኑ እንደሚችሉ ዘግቧል። [2]

•  HRW: በአማራ ሕክምና ሠራተኞች፣ ታካሚዎች፣ አምቡላንሶች እና ጤና ተቋማት ላይ የተስፋፋ ጥቃት መኖሩን መዝግቧል። [3]

•  Amnesty International: በባሕር ዳር በ2023 የተፈጸሙ ከሕግ ውጭ ግድያዎችን እና በ2024 በአማራ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ያለ በቂ ሕጋዊ ሂደት መታሰራቸውን ዘግቧል። [4][5]

•  Reuters/EHRC: ግጭቱ በ2025 ውስጥም ሲቪል ሞትንና መፈናቀልን መቀጠሉን ዘግቧል፤ ከ2 ሚሊዮን በላይ የአማራ ነዋሪዎች የምግብ እርዳታ እንደሚፈልጉ ጠቅሷል። [9]

•  HRW 2026: በ2025 ውስጥ ግጭቱና ከባድ ጥሰቶች እንደቀጠሉ፣ የድሮን ጥቃቶችም ሲቪሎችን እንደጎዱ ዘግቧል። [10] የታማኝነት መርህ፦ 

በአማራ ሲቪሎች ላይ የተፈጸሙ ጥሰቶችን በጽኑ መዘገብ ከፋኖ ወይም ከሌሎች ታጣቂ ኃይሎች የተፈጸሙ ጥሰቶችን መደበቅ አይጠይቅም። የሁሉንም ወገን ጥሰት በተመሳሳይ መስፈርት መዘገብ የሚዲያን ታማኝነት ያጠናክራል።

በኔ ጥናትና ግምገማ፤ የአማራ ፋኖ በራሱ ህዝብ ላይ ጭፍጨፋ ያካሄደበት መረጃ የለም። የፈጠራ ወሬ መሆኑን አውቃለሁ። 

በቅርቡ በአክሱም፤ ትግራይ በፋብሪካ ላይ የዐብይ የጦር ኃይል በድሮን ያካሄደውን ውድመት እንደ ምሳሌ ብንወስደው መንግሥት የሚገድለው ሕዝቡን ብቻ አይደለም። መሰረተ ልማቱንም በድሮን ያውድመዋል። በአማራው ክልል ባለፉት ሦስት ዓመታት አብዛኛው መሰረተልማት ወድሟል;: ከአምት ሚሊየን በላይ የሚገመት የአማራ ወጣት ከትምህርት ገበታ ውጭ ነው። 

2. ዓለም አቀፍ ሽፋን ለምን ውስን ይሆናል?

1. የመገናኛ መቋረጥ፦ ኢንተርኔት የስልክ መዘጋት የዓይን ምስክሮችን፣ ሆስፒታሎችን እና የአካባቢ ጋዜጠኞችን በፍጥነት ለማግኘት ያስቸግራል። Amnesty ይህን እንደ ዋና ምክንያት ጠቅሷል። [4][6]

2. የጋዜጠኞች ደህንነት፦ CPJ በአማራ ግጭት ላይ የሚዘግቡ ጋዜጠኞች መታሰር፣ መፈራራትና መሰደድ እንደገጠማቸው ዘግቧል። [7][8]

3. የመድረሻ ገደብ፦ የውጭ ጋዜጠኞችና የመብት ተቋማት ወደ ግጭት ቦታ በቀጥታ መግባት ካልቻሉ፣ ማረጋገጫ ይዘገያል።

4. የማረጋገጫ ከባድነት፦ በጦርነት ወቅት ወገኖች የተለያዩ የሟቾች ቁጥሮችንና የተጠያቂነት ክሶችን ያቀርባሉ። ይህ ለዓለም አቀፍ ኤዲተሮች ተጨማሪ ማረጋገጫ ጊዜ ይጠይቃል።

5. “የክስተት ዜና” ከ“ዘላቂ ጥሰት” በላይ መታየት፦ አየር ማረፊያ መያዝ፣ ከተማ መቀያየር ወይም አዲስ ጥምረት በፍጥነት ዓለም አቀፍ ዜና ሲሆን፣ ተከታታይ እስራት፣ የጤና ስርዓት መፍረስ ወይም የገጠር ሲቪል ጥቃት በቀላሉ ከዜና አጀንዳ ሊወጣ ይችላል።

ተጨማሪው ክስተት የምእራብ ሚድያዎችና መንግሥታት የችግሩን ክብደትና ስፋት ከራስቸው ጥቅም አንጻር ብቻ ማየየታቸው ነው። The tendency of assessing the problem solely from a national security persetive dismissing atrocities inflicted on the civilian population by the government of Ethiopia. ይህ ሁነታ በምእራብ አገሮች ላይ ያለውን የህዝብ አመኔታ ጎድቶታል:: 

3. የውስን ሽፋን አደጋዎች

•  ያለተጠያቂነት ጥሰት እንዲቀጥል ሊያበረታታ ይችላል። 

የሕዝብ እይታና ዓለም አቀፍ ጫና ዝቅ ሲል ለምርመራና ለፍትሕ የሚኖረው ግፊት ይቀንሳል።

•  የውጭ ፖሊሲና የሰብዓዊ እርዳታ ውሳኔዎች በያልተሟላ መረጃ ሊመሩ ይችላሉ። 

•  በአማራ ማኅበረሰብ ውስጥ “ተረስተናል” የሚል ስሜት ሊጠናከር   ችሏል፤ ይህም ፖለቲካዊ መራራነትንና የጦርነት የማስተባበር ታሪኮችን ሊያበረታታ ይችላል።

ትብብር ለህልውና የተባለው አገር አቀፍ እምቢተኛነት አግባብ አለው ወደሚለው ግምገማ የሚወስደንም ይህ የዓለም ህብረተሰብ ቸልተኛነት ጭምር ነው። 

•  የመረጃ ባዶ ቦታ ለወሬ፣ ለተጋነነ ቁጥር እና ለዘር ጥላቻ የተመሠረተ ፕሮፓጋንዳ ምቹ ሁኔታ ይፈጥራል።

•  የግጭት መንስኤን ቀላል የ “መንግሥት ከአማፂ” ታሪክ ብቻ እንዲሆን ያደርጋል፤ የሲቪል ደህንነት፣ የክልል ፍርሃቶች፣ የመሬት ጥያቄዎችና የተቋማዊ ቀውስ ከእይታ ሊጠፉ ይችላሉ።

የአማጺያን ደጀኑ ሕዝቡ ነው፤ የኦህዴድ ብልጽግና ደጀን የተወሰኑ የአገር ውስጥ ባለ ኃብቶች፤ ጀኔራሎችና እንደ ኤምሬትስ ያሉ ጸረ ኢትዮጵጵያና ፓን ኢትዮጵያዊነት፤ ጸረ አማራ ኃይሎች ናቸው::

4. ለኢትዮጵያና ለቀጣናው ተፅዕኖ

•  የሰላም ሂደቶች ታማኝነት፦ አንድ ትልቅ የሕዝብ ቡድን ጉዳቱ አይታይም ብሎ ካመነ፣ ብሔራዊ ውይይትና የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች ተቀባይነት ሊያጡ ይችላሉ።

•  የጦር ምልመላና የግጭት ዘላቂነት፦ ያልተመለሰ የጥቃት ትውስታ በታጣቂ ቡድኖች ለምልመላና ለመንቀሳቀስ ሊጠቀም ይችላል።

•  የክልል መስፋፋት፦ የአማራ ግጭት ከትግራይ፣ ከአፋር፣ ከሱዳንና ከኤርትራ የደህንነት ጉዳዮች ጋር ሲገናኝ የኢትዮጵያ ውስጣዊ ቀውስ የቀንድ አፍሪካ ቀውስ ሊሆን ይችላል። ለዚህ ክስተት ዋናው ተጠያቂ የአማራ ፋኖ ሳይሆን የዐብይ መንግሥት ነው። ኢትዮጵያን ለሙሉ ከበባ የዳረጋት ይህ መንግሥት ነው። 

•  ስደትና የሰብዓዊ እርዳታ ጫና፦ የረዥም ጊዜ ግጭት በአገር ውስጥ መፈናቀልን፣ ድንበር ተሻጋሪ ስደትንና የእርዳታ ፍላጎትን ያሳድጋል።

5. ምን መደረግ አለበት? – ለሚዲያ እና ለተቋማት የሚተገበሩ መፍትሔዎች

ለዓለም አቀፍ ሚዲያ

6. የአማራ ግጭትን “በታላቅ ወታደራዊ ክስተት ጊዜ ብቻ” ሳይሆን በየጊዜው የሚከታተል ቋሚ ኤዲቶሪያል ትኩረት ማድረግ።

7. በአማራ ክልል የሚሰሩ ገለልተኛ የአካባቢ ጋዜጠኞችን በደህንነት ስልጠና፣ ኢንሹራንስ፣ የሕግ ድጋፍና ፍትሃዊ ክፍያ መደገፍ።

8. አንድ ክስ በአንድ ወገን ምንጭ ላይ ብቻ እንዳይመሠረት ሶስት ዓይነት ማረጋገጫ መፈለግ፦ የዓይን ምስክር/ቤተሰብ፣ ሕክምና ወይም የአካባቢ መዝገብ፣ እና ምስል/ሳተላይት/ጂኦሎኬሽን።

9. የተገደሉትን ሰዎች የዘር ማንነት ሲጠቅሱ ማስረጃ ማቅረብ፤ በተመሳሳይ ጊዜ ታጣቂ ቡድንን ከሙሉ ሕዝብ ለይቶ መዘገብ።

10. የቁጥር ልዩነት ካለ “X አረጋግጧል፣ Y ከፍ ያለ ቁጥር ይናገራል፣ እስካሁን ገለልተኛ ማረጋገጫ የለም” በሚል ግልጽ መለያየት።

11. የጥሰት ዘገባን ከወታደራዊ ካርታ ጋር ብቻ ሳይሆን ከጤና፣ ትምህርት፣ መፈናቀል፣ ግብርና እና ምግብ ደህንነት ጋር ማገናኘት። ሕዝብ በረሃብ እንዲሞት ከተደረገ ወንጀል መሆኑን ማሳየት። 

ለAU/UN እና የውጭ አጋሮች

12. ጋዜጠኞች፣ የመብት ተመራማሪዎችና የሰብዓዊ እርዳታ ተቋማት ወደ ግጭት ቦታዎች በደህንነት እንዲደርሱ ነፃ መድረሻ ማስቻል።

13. የኢንተርኔትና የስልክ መቋረጥን እንደ መደበኛ የጦር መሣሪያ አለመጠቀም፤ የሲቪል መረጃ መድረሻን መጠበቅ።

14. የሲቪል ጥቃቶችን የሚመረምር ገለልተኛ እና ውጤቱን የሚያሳትም መዋቅር ማጠናከር፤ ማስረጃ ለወደፊት ፍትሕ በሚጠቅም መልኩ ማስቀመጥ።

15. የጋዜጠኞችን እስራትና ማስፈራራት ለማቆም ግልጽ የሕግ ጥበቃ ማድረግ።

6. ኤዲተሮች ፈጣን የማረጋገጫ ዝርዝር

መደምደሚያ፤

 የአማራ ሲቪሎች ላይ የተመዘገቡ ጥሰቶችን በተከታታይ አለመዘገብ የአንድ ማኅበረሰብ ችግር ብቻ አይደለም። 

የኢትዮጵያን ፍትሕ፣ የሰላም ሂደት፣ የሕዝብ መተማመን እና አፍሪካን ቀንድ ደህንነት የሚመለከት ነው። 

መፍትሔው ያልተረጋገጠ ክስን ማባዛት ሳይሆን፣ ተደጋጋሚ ምርመራ፣ ነፃ መድረሻ፣ የጋዜጠኞች ጥበቃ፣ የተሻለ ማረጋገጫ እና ሁሉንም ሲቪሎች በእኩል የሚመለከት የጋዜጠኝነት መስፈርት ነው።

የህልውናው ትግል አማራውንም፤ ትግራዩንም፤ አፋሩንም፤ ሶማሌውንም፤ ሶማሌውንም፤ ደቡቡንም፣’ አኟኩንም፤ ኦርሞውንም፤ ክርስቲያያኑንም፤ ሙስልሙንም፤ ኃብታሙንም፤ ድሃውንም ወዘተ ያካትታል:: የዓብይ መንግሥት ማንንም አይምርም። 

በመጨረሻ፤ ትብብር ለህልውና በዘላቂነት ስር ነቀል ለውጥ ማካሄደ አለበት። ፎኖተ ካርታው ከብልጽግና ማግሥስት ምን አይነት የመንግሥት ስርዓት እንደሚመስርት አስቀድሞ ቻርተሩን ይፋ የማድረግ ግዴታ አለበት። አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ 1991 እንዲደገም አይፈልግም። 

የአማራው ሕዝብ በተለይ ከፍተኛ ምስዋእት ከከፈለ በኋላ ባዲሲቷ ኢትዮጵያ ተገቢውን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ሚና የሚጫውተበት እድል መኖር አለበት።

ምንጮች

[1] UN OHCHR, Update on the Human Rights Situation in Ethiopia in 2023 (June 2024). https://www.ohchr.org/sites/default/files/2024-06/OHCHR-Update-HR-situation-in-Ethiopia-in-2023.pdf

[2] Human Rights Watch, “Ethiopia: Military Executes Dozens in Amhara Region” (4 Apr 2024). https://www.hrw.org/news/2024/04/04/ethiopia-military-executes-dozens-amhara-region

[3] Human Rights Watch, “If the Soldier Dies, It’s on You”: Attacks on Medical Care in Ethiopia’s Amhara Conflict (3 Jul 2024). https://www.hrw.org/report/2024/07/03/if-soldier-dies-its-you/attacks-medical-care-ethiopias-amhara-conflict

[4] Amnesty International, “End extrajudicial executions in Amhara region” (26 Feb 2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/ethiopia-end-extrajudicial-executions-in-amhara-region-bring-perpetrators-to-justice/

[5] Amnesty International, “End the month-long arbitrary detention of thousands in Amhara Region” (6 Nov 2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/ethiopia-end-the-month-long-arbitrary-detention-of-thousands-in-amhara-region/

[6] Amnesty International, “Authorities must stop using state of emergency law to silence peaceful dissent” (2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/ethiopia-authorities-must-stop-using-state-of-emergency-law-to-silence-peaceful-dissent/

[7] Committee to Protect Journalists, “Fleeing prolonged media crackdown, Ethiopian journalists struggle in exile” (18 Jun 2024). https://cpj.org/2024/06/fleeing-prolonged-media-crackdown-ethiopian-journalists-struggle-in-exile/

[8] Committee to Protect Journalists, “Ethiopian state media journalist detained at unknown location” (4 Oct 2024). https://cpj.org/2024/10/ethiopian-state-media-journalist-detained-at-unknown-location/

[9] Reuters, “Scores of Ethiopians die in long-running Amhara conflict, rights body says” (24 Jan 2025). https://www.reuters.com/world/africa/scores-ethiopians-die-long-running-amhara-conflict-rights-body-says-2025-01-24/

[10] Human Rights Watch, World Report 2026: Ethiopia. https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/ethiopia

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena 

ኢያሱ ኤፍሬም ገ/ሃና
ለንደን ዮናይትድ ኪንግደም
መስከረም ፳፰, ፳፻፲፱ ቅፅ  005

የኃይማኖት ልሂቅም፣ አስተማሪም አይደለሁም፤ ነገር ግን መፅሐፍ ቅዱስን ለብዙ ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ስነ ልቦናዊ ጥያቄዎች መልስ እና የእምነት ምንጭ ከመሆኑም በላይ የኑሮ ኮምፓስ ነው ብል ብዙዎቻችሁ ትስማማላችሁ የሚል እምነት አለኝ፡፡ መፅሐፍ ቅዱስ የእውቀት፣ የጥበብ ምንጭ እና መሠረት ነው። ጠቢቡ ሰለሞን እንዳለው ከፀሃይ በታች ምንም አዲስ ነገር የለም፡፡ ሁሉም ነገር በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ ተካቷል። ቁም ነገሩ ያለውን፣ የነበረውን፣ አልፎም ወደፊት የሚሆነውን፣ መርምሮና አጥንቶ ማወቁ ላይ ነው። ይህን ካልኩኝ በኋላ ዛሬ ወደ ተነሳሁበት ፅሁፍ ላቅና፤ ተከተሉኝማ፡፡ 

የዛሬው መልዕክቴ መሠረት ያደረገው በሁለት የመፅሐፍ ቅዱስ ክሰትቶች ላይ ነው፡፡ የመጀመሪያው የማቴዎስ ወንጌል፦ 26፡24 “የሰው ልጅስ ስለ እርሱ እንደ ተጻፈ ይሄዳል፥ ነገር ግን የሰው ልጅ አልፎ ለሚሰጥበት ለዚያ ሰው ወዮለት፤ ያ ሰው ባልተወለደ ይሻለው ነበር።” የሚለው እና በሁለተኛው በሉቃስ ወንጌል 23:34 የተፃፈው ነው። እንዲህም ይላል፦ “34 ኢየሱስም። አባት ሆይ፥ የሚያደርጉትን አያውቁምና ይቅር በላቸው አለ።” በሁለቱ የመፅሐፍ ቅዱስ ክስተቶች መካከል ጥልቅ ትምህርት እና ትርጉም ያለው ነገር እናገኛለን። ወደ ዝርዝሩ ከመግባቴ በፊት በጥቅሉ ይህን ልበል፡፡ ክርስቶስ ለሰቀሉት ምህረትን፣ ለካደው ሞትን ነው ያዘዘው፡፡ በነገራችን ላይ በመፅሐፍ ቅዱስ ብዙ የክህደት ታሪኮች ተመዝግበዋል፡ ለምሳሌ ቃየል ወንድሙን አቤልን ክዶታል።  

ክርስቶስ በመስቀሉ ላይ ሆኖ “አባት ሆይ የሚያደርጉትን አያቁም እና ይቅር በላቸው” ሲል ይቅርታ የለመነው በእርሱ ላይ የሞትን ፍርድ ፈርደው፣ ገርፈው፣ በመስቀል ላይ የሰቀሉትን የዘመኑን የሮማን ባላስልጣናት ነበር፡፡ ከዛ በፊት በመጨረሻው የእራት ቀን ላይ  እሱን ሰለሚከዳው ሰው የተናገርው ነገር አለ እሱም በማቴዎስ ወንጌል የተገለፀው ነው፡፡ ኃይለ ቃሉ እንዲህ ይላል፦ “ያ ሰው ባልተወለደ ይሻለው ነበር።” ያም ማለት ቢሞት ይሻለዋል ማለት ነው፡፡  

እዚህ ላይ ክህደት ከመግደል ወይም ከመስቀል በላይ የከፋ ድርጊት መሆኑን ጌታ በዚህ መልኩ አስተምሯል፡፡ በጥቅሉ ስንመለከተው ግድያ የሚመነጨው ከጠላት፣ ከአንተ አላማ እና ፍላጎት ጋር ከሚቃረን ሰው ወይም አካል ነው። በተወሰነም ደረጃ በሟች እና በገዳይ መካከል የተመሰረተ ሕብረትም፣ አንድነትም፣ ቃል ኪዳንም የለም።  ጌታ በእሱ እና በሮማ ገዥዎች መካክለ ያለውን ልዩነት ሲናገር፣ ማርቆስ 12:17፦ “ኢየሱስም፣ የቄሳርን ለቄሳር፣ የእግዚአብሔርን ለእግዚአብሔር ስጡ” ብሏል። እና እነሱ ቢሰቅሉት ቢያሰቅሉት ድርጊታቸው አንድም ከልዩነት፣ ሁለትም ካለማወቅ የመንጨ በመሆኑ ነው ጌታ በመስቀል ላይ ሆኖ አብን ይቅር እንዲላቸው የለመነው። 

በሌላ በኩል ክህደት የሚመነጨው ካመንከው፣ የእኔ ካልከው፣ ከአንተ ጋር ከተማማለ፣ ከአንተ ጋር ቃል ኪዳን ካለው፣ አንተም ለሱ፣ እሱም ለአንተ እስከ ህይወት ፍፃሜ ሊቆም ከሚችል/ከምትችል ሰው፣ ከባልደረባህ ወይም ከባልጀራህ ነው። ጠላት ሊክድህ አይችልም። በስነ-ቃሉም ጠላቴ ከዳኝ አይባልም፡፡ በሌላ በኩል ባልንጀራዬ፣ አጋሬ፣ ወዳጄ፣ ከዳኝ ነው የሚባለው። የሚከዳህ አጋር፣ ባልደረባና ጓዳኛህ ነው። ይህን በተመለከተ ከሙሴ ጀምሮ ከተፃፈው በአሰርቱ ትዕዛዛት ውስጥ ስለ ታማኝነት እንዲህ ይላል፦ “ባልንጀራህን እንደራስህ ውደድ።” የዚህን ቃል ትርጓሜ ስንመረምረው፣ ሰው ራሱን እንደማይከዳ ሁሉ ባልጀራውንም አይከዳም። ራስህን ካልከዳህ ባልጀራህንም አትክደውም፡፡ በጌታ ዘንድ ክህደት ከመግደል  (ከመስቀል) በላይ ኃጢያት እና አፀያፊ ተግባር ነው፡፡ ለዚህም ነው ጌታ ለይሁዳ፦ “የሚከዳኝ እሱ ባልተወለደ ይሻለው ነበር” ያለው፡፡ ያ ማለት የከዳውን ይሁዳ ከሰቀሉት ከሮማኖች በላይ አዝኖበታል፣ አውግዞታል፡፡ ከዛም አልፎ ሽል ሆኖ በጠፋ፣ ባይወለድ ይሻለው ነበር ይላል፡፡ ጌታ የክህደትን አስከፊነት የገለፀበት መንገድ፣ ባይረገዝ፣ ፅንስ ሆኖ ባያደግ፣ ባይወለድ ይሻለው ነበር በሚሉ መሪር ቃላት ነው። ምክንያቱም ይሁዳ ከደቀ መዛሙርቱ መሃል አንዱ ነው። አምኖ እንዲከተለው ከመረጣቸው ሰዎች መካከል አንዱ ብቻ ሳይሆን የጉባኤው ገንዝብ ያዥም ነበር። ይህ ምን ያሳየናል? ጌታ ይሁዳን ምን ያህል አምኖት እንደነበር ነው። ነገር ግን ይሁዳ ከክህደቱም በፊት እምነት አጉዳይ እንደነበር የዮሐንስ ወንጌል 12፡ 4-6 ይነግረናል፦ “4 ነገር ግን ከደቀ መዛሙርቱ አንዱ አሳልፎ ሊሰጠው ያለው የስምዖን ልጅ የአስቆሮቱ ይሁዳ። 5 ይህ ሽቱ ለሦስት መቶ ዲናር ተሽጦ ለድሆች ያልተሰጠ ስለ ምን ነው? አለ። 6 ይህንም የተናገረ ሌባ ስለ ነበረ ነው እንጂ ለድሆች ተገድዶላቸው አይደለም፤ ከረጢትም ይዞ በውስጡ ከሚገባው ይወስድ ስለነበረ ነው።”  ምንም እንኳ ይሁዳ ባደረገው ተፀፅቶ ጌታን የሸጠበትን ዲናር ቢመልስም ምህረትን አላገኘም። እንዲያውም በመለሰው ዲናር የተገዛው መሬት የደም መሬት ወይም አኬል ዳማ ተብሎ ለዘመናት ይታወሳል። ከመፅሐፍ ቅዱሱ ወጣ ብዬ ክሕደት በማሕበራዊ እና ፖለቲካዊ ሕይወት ምን እንደሚመስል እና ሊያስከትለው ስለሚችለው ጉዳት ትንሽ ልበል፡፡ 

የክሕደት ምክንያቱ እና ምንጩ ምንም ይሁን ምን ክሕደት ከፍተኛ የስነ ልቦና ቀውስ መገለጫው ስለመሆኑ የሚከተለው ፅሁፍ ይገልፅልናል፦ Betrayal is the sense of being harmed by the intentional actions or omissions of a trusted person. The most common forms of betrayal are harmful disclosures of confidential information, disloyalty, infidelity, dishonesty. They can be traumatic and cause considerable distress. The effects of betrayal include shock, loss and grief, morbid pre-occupation, damaged self-esteem, self-doubting, anger. Not infrequently they produce life-altering changes. Rachman S. Betrayal: a psychological analysis. Behav Res Ther. 2010 Apr;48(4):304-11፡፡ ከላይ ያለው ጽሑፍ ትርጓሜው እንደሚከተለው ይነበባል።  ክህደት ማለት አንድ ሰው በሚያምነው ግለሰብ፣ ሆን ተብሎ በተፈጸመ ድርጊት፣ ወይም ሆን ተብሎ በተተወ ተግባር ምክንያት ጉዳት ሲደርስበት የሚሰማው ስሜት ነው። በጣም የተለመዱት የክህደት ዓይነቶች ምስጢራዊ መረጃን ለጉዳት በሚዳርግ መልኩ ማጋለጥ፣ ታማኝነትን ማጉደል፣ የትዳር ወይም የፍቅር አጋርን አለመጠበቅ (ክህደት) እና ሐቀኝነትን ማጣት ናቸው። እነዚህ ድርጊቶች ከፍተኛ የስነ-ልቦና ጉዳት እና ጭንቀት ሊያስከትሉ ይችላሉ። ከክህደት ውጤቶች መካከል ድንጋጤ፣ የኪሳራ እና የሐዘን ስሜት፣ ጉዳዩን ያለማቋረጥ እያሰቡ መቸገር፣ በራስ የመተማመን መሸርሸር፣ በራስ ላይ ጥርጣሬ ማሳደር እና ቁጣ ይገኙበታል። ብዙውን ጊዜም እነዚህ ሁኔታዎች የአንድን ሰው ሕይወት የሚቀይሩ ለውጦችን ያስከትላሉ።

ክሕደት የማሕበራዊ ክስተት ነው፡፡ በሕይወት ዘመኑ ያልተካዳ ወይ ያልከዳ (በማወቅም ሆነ ባለማወቅ) ሰው አይኖርም ብሎ ማስብ ከባድ ነው። መካድ ካለ ከጂ አለ ማለት ነው፡፡ እኔ ክጄ ወይም ተክጄ አላውቅም የሚል ካለ እጁን ያውጣ፡፡ የፅሁፌ አላማ ስለ ማህበራዊ መካካድ ለመተንተን እና ለማስተማር ስላልሆነ በማሕበራዊ ክህደት ላይ የማደረገውን ትንታኔ እዚህ ላይ ልግታ፡፡   ይልቅስ አገራችንን ለዘመናት ያመሳት እና ለእዚህም መከራ የዳረጋት የፖለቲካ ክህደት ላይ ላተኩር። ያ ማለት ግን ለዘመናት የተከሰተውን የፖለቲካ ክህደት ዘርዝሬ አወጋለሁ ማለት አይደለም፡፡ የፅሁፌ አላማ ዛሬ በአማራ የሕልውና ትግል ውስጥ የተከሰተው ፖለቲካዊ ክህደት በትንሹ ስለሚያመጣው መዝዝ ለመጠቆም ነው። ከዚያ በፊት አንዳንድ በአገራችን ስለተከሰቱ ፖለቲካዊ ክህደቶች ትንሽ ልበል፡፡ ሩቅ ሳንሄድ በሁለተኛው የጣሊያን ወረራ ወቅት ቁጥራቸው ቀላል ያልሆነ የኢትዮጵያ መኳንት አገራቸውን ክደው ለጣሊያን አድረዋል። ከነሱም ውስጥ ደጃዝማች ኃ/ሥላሴ ጉግሳ፣ የንጉሱ አማች፣ የጎጃሙ ራስ ኃይሉ ተ/ሐይማኖት፣ የጅማው አባ ጅፋር ልጅ አባ ጆቢር፣ ከብዙ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ ብዙ ከመጓዜ በፊት ፖለቲካዊ ክህደት ምን ማለት ነው? እንዴት ይተረጎማል? Political betrayal is the deliberate or perceived deliberate violation by a political actor, party, government, institution or political movement of important and mutually understood expectations, commitments or obligations arising from a relationship of political trust, particularly where the violation is perceived to disregard the interests, rights, security, values or legitimate expectations of those who entrusted it with political authority, representation or support, and thereby causes or has the potential to cause significant harm or loss of trust. ( Source ChatGPT); Schuck, J., Greifeneder, R., & Lalot, F. (2026). Generalized loss of trust following political betrayal: Cross-country evidence in the context of elections. Political Psychology and Ohoku Wisdom: POLITICAL BETRAYAL AND IT’S CONSEQUENCE: አቻ ትርጉሙም፦ የፖለቲካ ክህደት ማለት፣ በፖለቲካዊ ተዋናይ፣ በፓርቲ፣ በመንግሥት፣ በተቋም ወይም በፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ሆን ተብሎ ወይም ሆን ተብሎ እንደተፈጸመ የሚታሰብ፣ ከፖለቲካዊ እምነትና መተማመን ግንኙነት የሚመነጩ አስፈላጊና በጋራ የተገነዘቡ ተስፋዎችን፣ ቃል ኪዳኖችን ወይም ግዴታዎችን መጣስ ነው። በተለይም ይህ ጥሰት የፖለቲካ ሥልጣንን፣ ውክልናን ወይም ድጋፍን በአደራ ለሰጡት ሰዎች ጥቅም፣ መብት፣ ደኅንነት፣ እሴቶች ወይም ሕጋዊ ተስፋዎች ችላ እንደሚል በሚታሰብበት ጊዜ፣ በዚህም ምክንያት ከፍተኛ ጉዳት ወይም ኪሳራ ያስከትላል ወይም የመተማመን እጥረት እንዲፈጠር ከፍተኛ አቅም ይኖረዋል። 

በአገራችን የፖለቲካና የአገር ክህደት እንደ ጀግነትም እየተቆጠረ ከሃዲዎች ሲሾሙና ሲሸለሙ አስተውለናል። ባሕልም ያደረግነው  ይመስላል፡፡ ንጉሱ ከስደት ከተመለሱ በኋላ እና መንግስታቸውን ሲመሰርቱ በይቅርታ ስም እና በተለያዩ ምክንያቶች ባናዳዎችን አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም ድርጊት አንጀቱ ያረረው አርበኛ “እምዬ ኢትዮጵያ ሞኝ ነሽ ተላላ፣ የሞተልሽ ቀርቶ የገደለሽ በላ!” ብሎ ተቀኝቷል (ገዳይና ከሃዲው ለጣሊያን እንቁላል ቀቃዩ ነበር፤ ሟች ደግሞ አርበኛውና የተከዳው ወገን ነው) ተግባባን? ዛሬ በዘመነ አብይ ተመሳሳይ ሁኔታ ሲደገም አይተናል፤ ትናንት  ከሱማሌው ዚያድ ባሬ የጀነራልነትን ማዕረግ ተቀብሎ ወገኖቹንና አገሩን የወጋው (የካደው) ዋቆ ክብር ተሰጥቶት፣ ሃውልት ቆሞለት፣ ትምህርት ቤት ተሰይሞለት ይገኛል። ክህደትን ባሕል ማድረግ እንዲህ ነው።  ለከሃዲዎች ክብር መስጠት ማለት ይህ ነው፡፡ በአንፃሩ የጣሊያንን ጦር ካንበረከኩት እና በዘመናዊ ትጥቅና አደረጃጀት የተሻለ ጦር ያዘመቱት የሐረሩ ራስ መኮንን ሃውልታቸው ፈርሶ፣ ስማቸው ተሽሮ እናገኛለን።

ዛሬም የታሪክ አዙሪት ውስጥ ያለን ይመስል ትናንትና ማህተብ በአንገታቸው፣ መስቀል በደረታቸው፣ ድጓ በጎናቸው፣ ክላሽ በክንዳቸው አንግተው፣ በአማራ ሕዝብ ስም ምለው እና ተገዝተው የአማራን ሕዝብ ከግፍና ከበደል ነፃ እናወጣለን ብለው ወደ ዱር ከገቡት ወገኖች መካካል በፖላቲካ ስልት እና ስሌት አሳበው ትናንት እና ዛሬ የአማራን ሕዝብ ሲገድሉ እና ሲያስገድሉ ከነበሩ አካላት ጋራ ሕብረት መፍጠራቸውን ከጠላት እልፍኝ ውስጥ ሆነው አውጀውልናል፡፡ 

ወደ መቀሌ ተጉዘው ከወያኔ ጋር አንሶላ የተጋፉት ወንድሞች የነገሩን ድርጊታቸው ፖለቲካዊ ስሌትና ስልት እሳቤ ያደረገ መሆኑን ነው።  እነሱም ብቻ ሳይሆኑ ድርጊቱን በአደባባይ የሚደግፉ አካላት ድርጊቱ የዘመናችን ድንቅ የፖለቲካ ጥበብ እና እርምጃ ነው ብለው ይሰብካሉ፡፡ ነገር ግን እሳካሁን ባቀረብኩት የክሕደት ባሕሪያት ትንታኔ ስመዝነው ከፖለቲካ ስሌትና ስልት ይልቅ ፖለቲካዊ ክሕደትነቱ አመዝኖ አገኘዋለሁ። በእርግጥ አንዳንድ የአፋብን አመራሮች የወሰዱትን እርምጃ መንግሥተ ሰማያት እንደመግባት የቆጠሩ ወገኖች ጥቂት አይደሉም፡፡ ለዚያም ብዙ ምክንያቶች አሏቸው፤ ለአሁኑ አላሳመኑኝም፡፡ ነገር ግን የጥቂት አፋብን አመራሮች የወሰዱትን እርምጃ እንደ ክሕደት የሚያዩትን ሰዎች በድንጋይ ለመውገር ሁሉም ወንዝ ወርዶ አለት በመሰብሰብ ላይ የገኛል፡፡ ለእነዚህ ሰዎች ከመፅሐፈ ምሳሌ እንድ ቁም ነገር ልጥቀስ፡ Psalm 1:1-6፡ Blessed is the man who walks not in the counsel of the wicked, nor stands in the way of sinners, nor sits in the seat of scoffers. ፖለቲካዊም ሆነ ማሕበራዊ ክህደት አዲስ እንዳልሆነ ከይሁዳ ከህደት እስከ ዐቢይ ክሕደት የሰነድና የታሪክ ፍተሻ በማድረግ ለማሳየት ሞክሬአለሁ፡፡ ይሁዳ አምላክን ከከዳ በኋላ ወደ ቀድሞ ማንነቱ ሊመለስ አልቻለም፡፡ ያ ማለት አንዴ ከዳተኛ የሆነን መመለስ በጣም አስቸጋሪ ነው፡፡ ካፈርኩ አይመልሰኝ ነው የሚባለው፡፡ ከዳተኛን ለመመልስ የሞራልም ሆነ የመንፈስ ጥንካሬ አይኖረውም፡፡ ቢመለስም የሚያደርሰው ጉዳት ከፍተኛ ነው። ከይሁዳ ታሪክ እንዳየነው ተፀፅቶ በመለሰው ዲናር እንኳ የተገዛው የደም መሬት ነው፡፡ ዛሬ ጥቂት የአፋብን አመራሮች የአማራን ሕዝብ ሕልውና በዲናር ሸጠው ለአማራ ሕዝብ  ሊያመጡለት የሚችሉት ነገር ቢኖር የደም መሬት ወይም አኬል ዳማ መሆኑን ሊገነዘቡት ይገባል። ለዚህም ነው ክርስቶስ የሰቀሉትን ይቅር ብሏቸው ከዳተኞችን ይቅር ያላላቸው፤ ክህደት ከመግደል የበለጠ ሃጢያት እና በዲናር የማይከፈል እዳ ነውና።  

በፒዲኤፍ ለማንበብ አዚህ ይጫኑ

__

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena 

(በፍቅርተሥላሴ)

ታጣቂ ኃይሎቹ የፈጠሩት ትብብር ይፋ የተደረገበት መግለጫ እንደወጣ፣ ቀድሞ ከተሰማው የተለየ አዲስ ነገር ይኖረው እንደሆን በሚል አገላብጬ አነበብኩት። አዲስ የሚባል ነገር የለውም። ሆኖም፣ ከተባለው ነገር ይልቅ፣ ያልተባለው ነገር ይበልጥ ቀልብ የሚስብ ሆኖ አገኘሁት።

መግለጫው፣ አሁን ሥልጣን የተቆጣጠረው አካል በሕዝብ ላይ እያደረሰ ነው የሚለውን ሰቆቃና በሀገሪቱ ላይ እያስከተለ ነው የሚለውን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ኪሳራ በማተት ይጀምራል። ከዚያም፣ ኃይሎቹ በለስ ቀንቷቸው መንግሥትን ከሥልጣን ቢያስወግዱ፣ የሚከፈተውን የሽግግር ምዕራፍ ዋና ዋና ዓላማዎች በሁለት ከፍሎ ያስቀምጣል። ከዚህ ውጭ፣ ትብብሩን የመሠረቱት ኃይሎች በመሠረታዊ የፖለቲካ ጥያቄዎች ላይ የደረሱበትን ተጨባጭ የጋራ አቋም የሚገልጽ ነገር በመግለጫው ውስጥ የለም።

ይህ ግን ያልተጠበቀ ነገር አይመስለኝም። ቀደም ሲል፣ ታጣቂ ኃይሎቹ በቀጥታም ሆነ በደጋፊዎቻቸው በኩል፣ ትብብሩ በመሠረታዊ የፖለቲካ ጉዳዮች ላይ የተደረሰ መግባባትን መሠረት ያደረገ እንዳልሆነ፣ አሁን ላይ ሙሉ ትኩረታቸው ኃይላቸውን አስተባብረው አገዛዙን ማስወገድ ላይ እንደሆነ፣ ሌሎቹ ጉዳዮች፣ ከመንግሥት ውድቀት በኋላ በሽግግር ሂደቱ እንደሚስተናገዱ፣ በአንድም በሌላም መንገድ ሲገልጹ ቆይተዋል። ሆኖም፣ ምንም እንኳን ትብብሩ የጋራ የተባለ ተጨባጭ አቋም ባያስቀምጥም፣ የመግለጫው ይዘት ስለ ትብብሩ አጠቃላይ የእይታ አቅጣጫ፣ የአስተሳሰብ ዝንባሌ የሚጠቁሙን ነገሮች የሉትም ማለት አይደለም።

በመግለጫው ይዘት ውስጥ፣ ትኩረት የሚስበው ቀዳሚ ነገር ለሀገር አንድነት የተሰጠው ቦታ ነው። መግለጫው፣ በአንድ በኩል፣ አሁን ያለውን አገዛዝ፣ በሀገር ላይ የመፍረስ አደጋ የጋረጠ፣ ከሕዝብ ክብርና ከሀገር ሉዓላዊነት ጋር የተጣላ እያለ ይከሳል። በሌላ በኩል ግን፣ ትብብሩ የተመሠረተበት ምክንያት በተገለጸበት አረፍተ ነገር ውስጥም ሆነ፣ የሽግግር ምዕራፉን ዋና ዓላማዎች በሚዘረዝርበት አንቀጽ ውስጥ፣ ስለ ሀገር ሉዓላዊነትና ስለ ግዛት አንድነት፣ ጥርት ብሎ በቀጥታ የተቀመጠ ነገር አይገኝም። ከዚያ ይልቅ፣ “የሁሉንም ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ሕልውና ማስከበር”፣ “የሕዝቦችን ሕልውናና የሀገርን ደኅንነት መታደግ” እና መሰል ሰፊና አሳቻ ትርጉም ያላቸው ሐረጎችን መጠቀም መርጧል።

መግለጫው፣ አገዛዙ በሕዝብና በሀገር ላይ እያደረሰ ነው የሚለውን ጥፋት ከዘረዘረ በኋላ፣ ትብብሩ እንዲመሠረት አስገዳጅ የሆነውን ሁኔታ እንዲህ ያስቀምጣል፦ “በመሆኑም የኢትዮጵያ ሕዝቦች ሕልውና የሚገደን ሕዝባዊ ኃይሎች ይሄንን አገዛዝ በመገርሰስ የሁሉንም ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ሕልውና የማስከበርና አዲስ ምዕራፍ የመክፈት ታሪካዊ ኃላፊነት ወድቆብናል።” እዚህ ላይ፣ “ኢትዮጵያ” የሚለው ቃል “ሕዝቦች”ን ለመግለጽ ከመጠቀሱ በቀር፣ ስለ ኢትዮጵያ እንደ ሀገር የተባለ ነገር ጨርሶ የለም።

ከዚህ ዝቅ ብሎ፣ “ከአገዛዙ ውድቀት በኋላ የሚከፈተው የሽግግር ምዕራፍ ዋና ዓላማም” በሚል ንዑስ ርዕስ ሥር፣ በተራ ቁጥር አንድ ላይ ከተዘረዘሩት ነገሮች መካከል፣ “የሀገር ደኅንነት” የሚል አገላለጽ “የሕዝቦችን ሕልውና” ተከትሎ ተጠቅሷል። በተራ ቁጥር ሁለት ላይ በተዘረዘሩት ጉዳዮች ውስጥ ደግሞ፣ “ለሀገሪቱ ሰላምና ለሕዝቦች ቀጣይ ሕልውና” የሚል ሐረግ አለ። በተረፈ፣ ስለ ሀገር አንድነትና ሉዓላዊነት፣ ስለ ግዛት አንድነት የተባለ ነገር አይገኝም።

በአጠቃላይ፣ መግለጫው ምንም እንኳን አገዛዙን በሀገር አፍራሽነት ቢከስም፣ ወደ ትብብሩ ዓላማ ሲመጣ ግን፣ የሀገርን ጉዳይ “የሀገር ደኅንነት”፣ “ለሀገሪቱ ሰላም” በሚሉ አሻሚ አገላለጾች በስሱና በገደምዳሚው ማለፍን ነው የመረጠው። በአንጻሩ፣ “የሕዝቦችን ሕልውና”፣ “ለሕዝቦች ቀጣይ ሕልውና” የሚሉት አገላለጾች ጎላ ብለው ወደፊት እንዲወጡ ተደርጓል።

ትብብሩ በጋራ የፖለቲካ አቋም ላይ የተመሠረተ አይደለም ስለተባለ፣ በመግለጫው ይዘት ብቻ በመመርኮዝ፣ በሀገር አንድነት ላይ አቋሙ እንዲህ ነው እንዲያ ነው ለማለት አመች ላይሆን ይችላል። ሆኖም፣ ትብብሩን የፈጠሩት ኃይሎች የተቃኙባቸው የፖለቲካ እሳቤዎች፣ የሚያራምዷቸው አቋሞችና ዓላማቸው አድርገው ወደ ትግል የገቡባቸው የፖለቲካ መስመሮች እንዳሏቸው የታወቀ ነው። ስለዚህ፣ ትብብሩ በሀገር ሉዓላዊነትና በግዛት አንድነት ላይ የያዘውን አቅጣጫ ለመበየን፣ የትብብሩ አባላት በሀገር አንድነት ላይ ያላቸውንና የሚያራምዱትን አቋም መለስ ብለን መቃኘት ይኖርብናል።

ህወሓት፣ ምንም እንኳን በታሪክ ግጥምጥሞሽ ማዕከላዊ ሥልጣንን ተቆጣጥሮ ሀገር መግዛት የቻለ ኃይል ቢሆንም፣ ከጅምሩ ትግራይን የመገንጠል ትልም አንግቦ የተነሳ ድርጅት ነው። ሀገር ገዛሁ ብሎም ትግራይን የመገንጠል ሕልሙን እርግፍ አድርጎ መተው የቻለ ኃይል አይደለም። የህወሓትና የሀገር አንድነት ነገር፣ ያው እንደሚታወቀው፣ “ሲፋጅ በማንኪያ፣ ሲበርድ በእጅ”፤ “ለሥልጣናችን ሲመች ትኑር፣ ሳይመች ትቅር” ሆኖ ነው የዘለቀው።

በቅርቡ እንኳን፣ የህወሓቱ አማኑኤል አሰፋ፣ ከትግራይ ቲቪ ጋር ባደረጉት ቃለ መጠይቅ፣ ይህንኑ የቆየ የህወሓት ወላዋይ የሀገር አንድነት እሳቤ በሚያንጸባርቅ መልኩ፣ “የኢትዮጵያ ጉዳይ በሚፈሩት መንገድ እንዳይዘጋ፣ በብተና እንዳይቋጭ የሚሰጉ ወገኖች፣ በጥምረቱ ላይ ተስፋ ጥለዋል” ብለው ይጀምሩና፣ ይህን ሐሳብ በቅጡ እንኳን ሳይቋጩት፣ ራሳቸውን አቋርጠው “ማለት ኢትዮጵያ ውስጥ እኮ ሀገር ሊፈጠር ይችላል፤ it doesn’t matter… ግን ሀገሮች ሲፈጠሩ፣ በዩጎዝላቪያ መንገድ ሳይሆን፣ በቼኮዝሎቫኪያ መንገድ…” ብለው ይቀጥላሉ።

በኦላ በኩል፣ ኦሮሚያን የመገንጠል ትልሙ ብዙም የተሸፋፈነ አልመሰለኝም። አሁንም እዚያው የ“ኢምፓየሯ ኢትዮጵያ” ትርክት ላይ እንደቆመ ነው። ከሰሞኑ መግለጫዎቹና ቃለ መጠይቆቹ አጠቃላይ ይዘት መረዳት የሚቻለው፣ ኦላ ብረት አንስቶ ጫካ የወጣበትን፣ የቆየ አቋሙን እንዳልቀየረ ነው። ኦላ የራሱን የመገንጠል ትልም ከማስረገጥ ባሻገርም፣ የተቀሩት የትብብሩ አባላት ይህንን አቋሙን እያወቁ ወደ ትብብሩ እንደገቡ ጭምር ጠቁሞን ነው ያለፈው።

ወደ አፋብን ስንመጣ፣ የሀገር አንድነት እሳቤው ትንሽ የተወሳሰበና ገባ ብሎ መፈተሽ የሚጠይቅ ይመስለኛል። አፋብን ምንም እንኳን እንደሌሎቹ ሁሉ፣ አንድን ብሔር ማዕከል አድርጎ የተመሠረተ ብሔርተኛ አደረጃጀት ቢሆንም፣ እወክለዋለሁ የሚለው የአማራ ሕዝብ ለኢትዮጵያ አንድነት ካለው ቀናኢነት የተነሳ፣ በኢትዮጵያ አንድነት ላይ ጥያቄ የሚያነሳ ድርጅት እንዳልሆነ በስፋት ይታሰባል።

ባለፈው ዓመት ጥር ወር ላይ የወጣው የአፋብን መመሥረቻ ሰነድም፣ ድርጅቱ የሚመራበት ርዕዮተ ዓለም የአማራ ብሔርተኝነት እንደሆነ ይጠቅስና “የአማራ ብሔርተኝነት በራስ በቅነት ሁለንተናዊ ውስጣዊ አቅምን በመገንባት፣ በሀገራዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት ማዕቀፍ ውስጥ የሕዝባችንን ሕልውና በማረጋገጥ፣ መብትና ጥቅሞቹን በማስጠበቅ፣ የሌሎች ኢትዮጵያውያን የቡድንና የግለሰብ መብቶች የሚከበሩበት ሥርዓት በማንበር፣ በፍትሐዊና ሰላማዊ አብሮነት የሀገር ቀጣይነትን ለማረጋገጥ የሚተጋ ነው።” የሚል ሐሳብ አስፍሯል።

ስለዚህ፣ ጥያቄው ታዲያ፣ አፋብን በስፋት እንደሚታሰበውና በመመሥረቻ ሰነዱ ላይ እንደተጠቆመው፣ በሀገር ቀጣይነት ላይ ጥያቄ የማያነሳ ድርጅት ከሆነ፣ በሌሎች የትብብሩ አባላት በኩል መገንጠልን አስመልክቶ ለሚነሱ ሐሳቦች ለምን ግልጽ ተቃውሞ አላሰማም?

ሲጀመር፣ ህወሓትና ኦላ በሀገር አንድነት ላይ በያዙት አቋም መሠረታዊ የሚባል ለውጥ ባላደረጉበት ሁኔታ፣ ትብብሩን ለመቀላቀል እንዴት ወሰነ? በተለይ ኦላ ከዚህ በላይ የመገንጠል ትልሙን ግልጽ ሊያደርግ የሚችል አይመስለኝም። ታዲያ “የሀገርን ቀጣይነት ለማረጋገጥ እተጋለሁ” የሚል ድርጅት፣ መገንጠልን ቢያንስ እንደ አማራጭ ከሚያስቀምጥ ድርጅት ጋር፣ ለአንድ የፖለቲካ ግብ እንዴት ሊሠራ ይችላል? በዚህ ሁኔታ፣ እውን አፋብን፣ በመመሥረቻ ሰነዱ ላይ እንዳሰፈረውና በስፋት እንደሚታመነው፣ ከሌሎቹ ብሔርተኛ የፖለቲካ ኃይሎች በተለየ፣ በሀገር ሉዓላዊነትና አንድነት ላይ የማያወላውል አቋም አለው ለማለት ያስችላል ወይ?

ዝርዝሩን እመለስበታለሁ። ለእኔ መልሱ፣ በአጭሩ ግን፣ አፋብን በስፋት እንደሚታሰበው በሀገር ሉዓላዊነትና አንድነት ላይ የማያወላውል አቋም ያለው አደረጃጀት አይደለም የሚል ነው። ይህን ስል፣ አፋብን ራሱን ችሎ የመገንጠል አጀንዳ ያራምዳል ማለቴ አይደለም። ሆኖም ግን፣ የኢትዮጵያ መቀጠል አለመቀጠል ጉዳይ እንቅልፍ የሚነሳው ቡድን ነው የሚል እምነት የለኝም። እንበልና፣ ትብብሩ መንግሥትን መጣል ቢሳካለትና ከድል በኋላ ህወሓትና ኦላ የመገንጠል አጀንዳ ቢገፉ፣ አፋብን “መንገዱን ጨርቅ ያድርግላችሁ” ከማለት የሚገድበው መርሕ አለው ብዬ አላስብም።

ቀደም ብዬ የጠቀስኩት የአፋብን መመሥረቻ ሰነድ፣ “የአማራ ብሔርተኝነት በራስ በቅነት [self-reliance] ሁለንተናዊ ውስጣዊ አቅምን በመገንባት፣ በሀገራዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት ማዕቀፍ ውስጥ…” ይላል። ሆኖም፣ እዚሁ ላይ በአንድ በኩል “ሁለንተናዊ ውስጣዊ አቅም” እና “ራስ በቅነት”፣ በሌላ በኩል ደግሞ “ሀገራዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት” በሚሉት እሳቤዎች መካከል ያለውን ውጥረት ማየት ይቻላል። በተሳሰረ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ አውድ፣ በአንድ ሀገር ውስጥ፣ አንድ ማኅበረሰብ ተነጥሎ “ራስ በቅ” የሚሆነው እንዴት ነው? እርስ በራሱ ታጥሮ ይገበያያል? የብቻው መሠረተ ልማት ይኖረዋል? የራሱ ኢኮኖሚ፣ የራሱ ፖሊስ፣ የራሱ ጦር ይኖረዋል? ይህ አስተሳሰብ ከሀገር አንድነት እሳቤ ጋር የሚጣጣም አይደለም።

ሰነዱ በሌላ ቦታ ደግሞ “የአማራ ሕዝብ ራሱን በመዘንጋት እና ሀገሩን በማስቀደም እየኖረ…” የሚል፣ የአማራን ሕዝብና የኢትዮጵያን ጥቅም፣ አንዱ ቀድሞ ሌላው ሊከተል የሚችል፣ እንደ ሁለት የተለያዩ ጉዳዮች አድርጎ የሚያቀርብ ሐረግ አለው። በአጠቃላይ፣ በሰነዱ ውስጥ አማራና ኢትዮጵያ መሳ ለመሳ የሚጠቀሱባቸው ቦታዎች ቢኖሩም፣ የአፋብን የፖለቲካ መርሕ፣ የአማራን ሕልውናና የሀገርን ቀጣይነት እርስ በርስ የተሳሰሩና አንዱ ከሌላው ሊነጠል የማይችሉ ጉዳዮች አድርጎ ያያል ብሎ ለመናገር አያስደፍርም።

አፋብን በሀገር አንድነት ላይ ያለውን አቋም ጥያቄ ውስጥ የማስገባው ግን፣ የድርጅቱን የፖለቲካ እሳቤና አሁን ከኦላና ከህወሓት ጋር የፈጠረውን ትብብር ተመርኩዤ ብቻ አይደለም። አፋብን የተቃኘበት የአማራ ብሔርተኝነት፣ ከጅምሩ፣ በሙሉ ባይሆንም፣ ለኢትዮጵያ አንድነት ተቆርቋሪነትን ከራሱ ላይ አውርዶ የተነሳ ከመሆኑም አንጻር ነው።

የአማራ ብሔርተኝነት እንዲቀሰቀስ ብዙ ሁኔታዎች ግብዓት ሆነው ይሆናሉ። ሆኖም፣ ለዓመታት ሲራመድ የኖረው፣ አማራን ኢላማ ያደረገ “የጨቋኝና ተጨቋኝ” ትርክት፣ “ትምክህተኛ”፣ “ነፍጠኛ” ወዘተ በሚሉ ተለጣፊ ስያሜዎች በተለይ በአዲሱ የአማራ ትውልድ ላይ የፈጠረው ሥነ-ልቦናዊ ጫናና የማንነት ውዝግብ፣ ለብሔርተኝነቱ መቀስቀስ የተጫወተው ሚና ቀላል አይደለም። ይህ የአማራ ብሔርተኝነትን ውልደትና ዕድገት በትኩረት ሲከታተል ለነበረ ሁሉ የተደበቀ ነገር አይመስለኝም።

የአማራ ብሔርተኝነት ማቆጥቆጥ በጀመረባቸው የመጀመሪያ ዓመታት፣ በእንቅስቃሴው ውስጥ ጉልህ ተሳትፎ ያደርግ የነበረ አንድ ወጣት በማኅበራዊ ሚዲያ ገጹ ላይ አሜሪካ ውስጥ በአንድ 7-Eleven መደብር ካገኘው የኦሮሞ ወጣት ጋር የነበረውን ገጠመኝ አጋርቶ ማንበቤን አስታውሳለሁ። የማስታውሰውን ያህል፣ ይዘቱ ይህን ይመስላል።

ልጁ ወደ 7-Eleven ሲገባ፣ አንድ የኦሮሞ ልጅ በመደብሩ ውስጥ ሲሠራ እንዳገኘ በመግለጽ ይጀምራል። እሱም “ከየት ነህ?” ብሎ ሲጠይቀው፣ “ከኦሮሚያ” የሚል መልስ ያገኛል። በተራው የኦሮሞው ልጅ “አንተስ ከየት ነህ?” ብሎ እንደጠየቀው ይገልጻል። የኦሮሞው ልጅ ከእሱ የጠበቀው መልስ፣ ያው እንደተለመደው፣ “ከኢትዮጵያ” የሚል ነበር ይልና፣ እሱ ግን “ከአማራ ነኝ” ብሎ እንደመለሰለት ይገልጻል። ከዚያም ተጨዋውተው በሰላም እንደተሰነባበቱ ከገለጸ በኋላ፣ “ወገኖች፣ እያጋጨን እያስጠቃን ያለው፣ ይህ ‘ኢትዮጵያዊነት’ ላይ ሙጭጭ የምንለው ነገር ነው” በሚል መልዕክቱን ይቋጫል።

ይህን የማኅበራዊ ሚዲያ መልዕክት ያመጣሁት፣ በወቅቱ፣ በተለይ በዲያስፖራ፣ በአማራ ብሔርተኝነት አቀንቃኞች መካከል ሲንጸባረቅ የነበረውን፦ “ካልፈለጉን አንፈልጋቸውም፣ ከሄዱ እንሄዳለን፣ ከተገነጠሉ እንገነጠላለን፤ ኢትዮጵያ የእኛ ዕዳ አይደለችም፤ እንደ ቀደመው የአማራ ትውልድ፣ ኢትዮጵያ መጣች ቀረች ሆዳችን አይባባም” የሚል ስሜት ቁልጭ አድርጎ ስለሚያሳይ ነው።

ይህን ስል፣ ኢትዮጵያዊነትን ሽሽት ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ ፖለቲካ በብሔር እንደመዋቀሩ፣ አማራም በብሔር ካልተደራጀ ይንሳፈፋል፤ እንደ አማራ መደራጀት በአማራ ሕዝብ ላይ የደረሰውን ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ጫና ለመታገል ያለው ብቸኛ አማራጭ ነው በሚል ስሌት ወደ አማራ ብሔርተኝነት የገቡ የሉም ማለቴ አይደለም። የአማራ ብሔርተኝነት መልክ ይህ ብቻ ነው ማለቴም አይደለም።

ነገር ግን፣ የአማራ ብሔርተኝነት፣ በከፊልም ቢሆን፣ ላለፉት ሦስት አስርት ዓመታትና ከዚያም በላይ የኢትዮጵያን ፖለቲካ ሲቃኝ የኖረው “የጨቋኝና ተጨቋኝ” ትርክት ለፈጠረው ሥነ-ልቦናዊ ጫና ግብረ መልስ ሆኖ መቀስቀሱ የሚያከራክር አይመስለኝም። ከዚህ አንጻር፣ የአማራ ሕዝብ ለኢትዮጵያ ቀናኢ ስለሆነ ለሕዝቡ ቆመናል የሚሉ የአማራ ብሔርተኛ ፖለቲካ አራማጆችም፣ ከሕዝቡ ትይዩ፣ ለሀገር አንድነት ተቆርቋሪ ይሆናሉ የሚለው ስሌት የተወሰነ እውነታ ቢኖረውም፣ የአማራ ብሔርተኝነትን ሙሉ ገጽታ አያሳይም።

አፋብንም፣ በአማራ ብሔርተኝነት የተቃኘ የፖለቲካ ኃይል እንደመሆኑ፣ ስለ ሀገር አንድነት ያለው እሳቤ፣ በብሔርተኝነቱ የውልደት ሂደት ውስጥ ከተንጸባረቀው “የኢትዮጵያ ባለ እዳ አይደለንም”፣ “ካልፈለጉን አንፈልጋቸውም”፣ “ከሄዱ እንሄዳለን” ከሚሉ አስተሳሰቦች ተጽዕኖ ውጭ ይሆናል ብሎ ማሰብ ይከብዳል። የዚህን አስተሳሰብ ውልደት ለመረዳት ደግሞ፣ ወደ ኋላ ተመልሰን፣ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ፣ ለአማራ ብሔርተኝነት መነሳት መንስኤ የሆኑትን የትግራይና የኦሮሞ ብሔርተኝነቶች መሠረታዊ የፖለቲካ እሳቤ በአጭሩ ማስታወስ ጠቃሚ ይመስለኛል።

ህወሓት መራሹ የትግራይ ብሔርተኝነትም ሆነ ኦነግ መራሹ የኦሮሞ ብሔርተኝነት፣ የትግራይንና የኦሮሞን ሕዝብ “ነፃ” እናወጣለን የሚል ትልም ይዘው እንደተነሱ ብዙም ማብራሪያ የሚያስፈልገው ነገር አይደለም። ስማቸው ላይ በግልጽ ተከትቧል።

ይህ ማለት፣ በህወሓትና በኦነግ በተቀነቀነው የነፃ አውጪ ፖለቲካ ውስጥ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ ዘመናትን በተሻገረ የማኅበረሰቦችና የመንግሥታት መስተጋብር የተበወዘ፣ የተከላለሰና የተወራረሰ፣ የትናንት ታሪኩ የተሳሰረ፣ የነገ ዕጣ ፈንታው ላይፈታ የተጋመደ፣ ብዙ መልክ ያለው የአንድ ሀገር ሕዝብ ሳይሆን፣ ብቻ ብቻቸውን ዕድል ፈንታቸው የሚወሰንላቸው፣ ያልተቀላቀሉ፣ ያልተወራረሱ፣ በገዢዎች ፍላጎት ብቻ አብረው ተጠፍረው የኖሩ፣ የብሔረሰቦች ደሴት ጥርቅም ነው።

ይህ እሳቤ፣ ሄዶ ሄዶ፣ “የራስን ዕድል በራስ መወሰን፣ እስከ መገንጠል” የሚል፣ ተደጋግሞ እንደተባለው፦ “ራስ” የሚባለው ማን ነው? ግዛቱስ የት ድረስ ነው? ድንበሩንስ ማን ይወስናል? በዚያ ግዛት ውስጥ የሚኖር ሌላ ሕዝብስ የራሱን ዕድል በራሱ እንዴት ይወስናል? የሚሉትን ጥያቄዎች በቅጡ ያልመለሰ፤ እንግዲያውስ ሀገሪቱ እንዲህ ተበጣጥሳና ተፈረካክሳ እንድታልቅ ከተፈረደባት፣ ሁሉም ማኅበረሰብ በስፋት ተቀላቅሎ የሚኖርባቸው አካባቢዎችና ከተሞች ዕጣ ፈንታስ ምንድን ነው? ቅይጥ የብሔረሰብ ማንነት ያላቸው ስፍር ቁጥር የሌላቸው ኢትዮጵያውያንስ መውደቂያቸው የት ነው? የሚሉ መሠረታዊ ጉዳዮችን እንኳን ያልተነተነ፣ ያላብራራ፣ መያዣ መጨበጫ የሌለው ነገር ሕግ ተብሎ በኢትዮጵያ ላይ እንዲጫን አድርጓል።

በአማራ ብሔርተኝነት ወደተቃኘው አፋብን ስንመለስ፣ ህወሓትና ኦነግ የተጠቀሙትን “ነፃነት” የሚል ቃል አናገኝም። ስለ መገንጠልም አያነሳም። በምትኩ የምናገኘው፣ ቀደም ብዬ እንዳነሳሁት፣ “የአማራን ሕልውና ማስጠበቅ”፣ “የአማራ ራስ በቅነት [self-reliance]” እና መሰል አገላለጾችን ነው። ይህ “አማራን ራሱን እናስችላለን” እሳቤ፣ ያው ህወሓትና ኦነግ ካራመዱት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ልዩ ልዩ ብሔረሰቦች ከሀገር ሕልውና የተለየ የየራሳቸው የሆነ ሕልውና አላቸው፤ ዕድል ፈንታቸውንም ብቻ ብቻቸውን መወሰን ይችላሉ ከሚለው እሳቤ የሚመዘዝ ነው። የአቀራረብ እንጂ ብዙም የይዘት ልዩነት የለውም። አልሸሹም፤ ዞር አሉ ነው።

እዚህ ላይ፣ የኢትዮጵያ ፖለቲካ የተቃኘበት “የጨቋኝና ተጨቋኝ” ትርክት፣ ከ1983 ዓ.ም. በኋላ በተገነባው የፖለቲካ ሥርዓት ውስጥ ተቋማዊ መልክ አግኝቶ በአማራ ማኅበረሰብ ላይ ላደረሰው ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ጫና፣ ግንባር ቀደም ተጠያቂው ህወሓትና ኦነግ የተከተሉት የፖለቲካ መስመር መሆኑ እርግጥ ነው። ይህ ሆኖ ሳለ፣ የአማራን ማኅበረሰብ የሕልውና አደጋ እመክታለሁ ብሎ የተደራጀው አፋብን፣ ዛሬ ላይ ተነስቶ “ህወሓትንና ኦላን በቀኝና በግራ ታቅፌ አራት ኪሎ ካልመለስኩ” የማለቱ እንቆቅልሽም ከላይ ካነሳሁት ሐሳብ ጋር የተያያዘ ይመስለኛል።

የአማራ ብሔርተኝነት ምንም እንኳን ለአማራ ሕዝብ ተቆርቋሪ ሆኖ ቢነሳም፣ ሀገር የሚለውን እሳቤ ከሚረዳበት መነጽር ጀምሮ አጠቃላይ የፖለቲካ ቅኝቱ፣ ቀደም ሲል ህወሓትና ኦነግ ባራመዱት የፖለቲካ እሳቤ ተጽዕኖ ሥር የወደቀ ነው። የብሔርተኛ እንቅስቃሴዎቹ አጀማመር የተለያየ ታሪካዊ ዳራ ሊኖረው፣ የታሪክ አረዳዳቸውም ሊለያይ ይችላል። በየትም በኩል ዞረው ይድረሱበት፣ መሠረታዊ የፖለቲካ እሳቤያቸው ግን፣ ከሞላ ጎደል በአንድ መስመር ነው የሚፈሰው።

ገፈቱን ትተን፣ ጠለቅ ብለን ካየነው፣ የአማራ ብሔርተኝነት የፖለቲካ እሳቤ፣ የቀደሙትን የብሔርተኛ ፖለቲካ መስመሮች በመሠረታዊ መርሕ ደረጃ የመቃረን አካሄድ አይደለም። ይልቁንም፣ በተዘረጋው መስመር ገብቶ ሌላ አንድ ተገዳዳሪ ኃይል የመሆን፣ ከእነሱ አንዱ የመሆን አካሄድ ነው። ከዚህ አንጻር፣ ዞረው ዞረው አንድ ላይ መገጣጠማቸው እምብዛም ላያስገርም ይችላል።

ወደ ተነሳሁበት የሀገር አንድነት ጉዳይ ስመለስ፣ ቀደም ብዬ እንዳስቀመጥኩት፣ ትብብሩን የመሠረቱት ታጣቂ ኃይሎች የኢትዮጵያን ሕዝብ እንደ አንድ የተሳሰረ ማንነትና የጋራ ሕልውና ያለው አንድ ሕዝብ የማይረዱት ከሆነ፣ “የኢትዮጵያን ሕዝብ ሕልውና ያስጠብቃሉ” ተብሎ ተስፋ የሚጣልባቸው እንዴት ነው? መሰባሰባቸውና መተባበራቸው፣ የሁሉም ነገር ማጠንጠኛ የሆነውን የሀገር አንድነት የሳተ ከሆነ፣ ቀንቷቸው ማዕከላዊውን መንግሥት ቢያስወግዱ፣ ሀገር ወደ መቀራመት ላለማምራታቸው ምን ዋስትና አለ?

የኢትዮጵያ ሕዝብ የተጋመደ፣ የተዛመደ ብቻ አይደለም። ሀገር በጋራ ያቀና፣ ያጸና፣ የጠበቀ ሕዝብ ነው። ደምና አጥንት የተከፈለላት ሀገር ነው ያለን። የተፈጥሮ ሀብታችን ተመጋጋቢ፣ የጋራ ሀብት ነው። ከተሞች፣ መንገዶች፣ መሠረተ ልማቶች፣ የንግድና የገበያ ትስስሮች፣ የመንግሥትና የሕዝብ ተቋማት፤ ሁሉም በጋራ ሀብት፣ በጋራ እውቀትና ጉልበት፣ በትውልድ ቅብብሎሽ የተገነቡ ናቸው። ይህን ሕዝብ “ድንበርህ እዚህ ድረስ ብቻ ነው፣ ድርሻህ ይሄ ብቻ ነው፤ ራስ ራስህን ቻል” ማለት ታሪካዊም፣ ፍትሐዊም፣ ሞራላዊም መሠረት የለውም። የሚሆንም ነገር አይደለም።

አሁን፣ አንድ ላይ ሆነን ያሉን አለመግባባቶች በፖለቲካ ውክልና፣ በቋንቋ፣ በአስተዳደር ድንበር፣ በመልካም አስተዳደርና በኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ወዘተ ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ሊሆኑ ይችላሉ። ኢትዮጵያን ለመነጣጠል የተሞከረ ቀን ግን፣ ወደለየለት የመሬት፣ የንብረት፣ የተፈጥሮ ሀብት፣ የቅርስና የታሪክ ሳይቀር ሽሚያ፣ ማለቂያ ወደሌለው ግጭት፣ ብሎም ወደ ሀገር መፍረስ እናመራለን።

የሀገር መፍረስ የሚያስከትለውን የማያባራ ጦርነት፣ ሞትና ዕልቂት፣ መፈናቀልና ስደት፣ ጥፋትና ውድመት መገመት አያዳግትም። በዘመናት አብሮ የተሰፋ ማኅበረሰብን ለመተርተር፣ ለመነጣጠል መሞከር፣ ምናልባት አሁን ልናስባቸው ከምንችላቸውም በላይ አዳዲስ ፈተናዎችንና አደጋዎችን ይፈለፍላል እንጂ፣ በምንም መልኩ የችግሮቻችን መፍትሔ ሊሆን አይችልም።

ኢትዮጵያ የኢትዮጵያ ሕዝብ የሕልውና መሠረት ናት። የኢትዮጵያ ሕዝብ ሕልውና ከሀገሩ ሕልውና ሊነጣጠል አይችልም። የሀገር አንድነት ሳይጠበቅ፣ የሚጠበቅ የሕዝብ ሕልውና የለም። የኢትዮጵያ ሕዝብ ሕልውናን አረጋግጣለሁ የሚል አካል፣ በኢትዮጵያ ሉዓላዊነትና በግዛት አንድነት ላይ የማያወላውል፣ የማይዋዥቅ፣ ወጥ አቋም መያዝ ግድ ይለዋል። ወዲህ ወዲያ የለውም። ሌላ ሌላውን ትተን፣ የሀገር አንድነትን በሚያክል ወሳኝ ጉዳይ ላይ እንኳን ቁርጥና ጥርት ያለ አቋም መያዝ የተሳነው ስብስብ፣ ሕዝብን ሊታደግ አይችልም።

አረረም መረረም፣ አሁን የኢትዮጵያ ሕዝብ ሀገር አለው። ጦርነት የሚያስከፍለው ዋጋ እጅግ ከባድ ነው፤ መዘዙም ብዙ ነው። ያ ሁሉ ዋጋ ተከፍሎ፣ ነገ የተሻለ ሀገር፣ የተሻለ መንግሥት፣ የተሻለ ኑሮ ይመጣል የሚል ተስፋ ቢኖር፣ አንድ ነገር ነው። አሁን ትብብሩ እየሄደበት ያለው መንገድ ግን፣ እንደሆነችውም ሆና፣ ያለችውን ሀገር የማሳጣት አደጋን የሚጋብዝ ነው።

__

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena 

ከምንያህል አጋ

በፖለቲካ ሳይንስም ሆነ በአምባገነናዊ አስተዳደር ጥናቶች ውስጥ የአስተዳደር ወሰኖችን መልሶ ማዋቀር ተራ የመልካም አስተዳደር ማሻሻያ ወይም የአገልግሎት አሰጣጥን የማቀላጠፊያ ቢሮክራሲያዊ እርምጃ ተደርጎ አይወሰድም፡፡ ይልቁንም አገዛዞች የሥልጣን ዕድሜያቸውን ለማራዘም፣ የማኅበረሰቡን ተፈጥሯዊ የመደራጀት አቅም ለማዳከም እና የማኅበራዊ መሠረታቸውን ሥነ-ልቦናዊና ፖለቲካዊ ባሕሪ እንደ አዲስ ለመቅረጽ የሚጠቀሙበት እጅግ የረቀቀ የሥነ-መንግሥት ምህንድስና (State Engineering) ስልት ነው፡፡

​መስከረም 18 ቀን 2019 ዓ.ም የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤት (ጨፌ) በሙሉ ድምፅ ያጸደቀውና የክልሉን ነባር 21 ዞኖች አፍርሶ በስድስት «አቅጣጫዊ ዞኖች» (ምስራቅ፣ ምዕራብ፣ ማዕከላዊ፣ ደቡብ፣ ደቡብ-ምዕራብ እና ደቡብ-ምስራቅ) እንዲዋቀሩ የወሰነው አዲስ አዋጅ፣ የዚሁ የፖለቲካ ስሌት ግልጽ ነጸብራቅ ነው፡፡ የክልሉ መንግሥት ውሳኔውን «ለዞኖች የመወሰን ሥልጣንና የሕግ ማዕቀፍ ለመስጠት» የተደረገ የካቢኔና የአስፈጻሚ አካላት አደረጃጀት ማሻሻያ አድርጎ ቢያቀርበውም፣ ከውሳኔው ጀርባ ያለው እውነተኛው ዓላማ ግን ማኅበራዊ መሠረቱን ዳግም በመቅረጽ በሥልጣን የመቆየት ፍላጎት ነው፡፡

በዛሬው መጣጥፌ፣ ​ይህ እርምጃ በዋናነት የአገዛዙን ሥልጣንና ሕልውና ለማስጠበቅ ያለሙ አራት ዐበይት የፖለቲካ ግቦችን እንዴት በአንድ ጀምበር ለማሳካት የተወጠነ እንደኾነ በዝርዝር ለማሳየት እሞክራለሁ፡-

​1. ንኡስ-ማንነቶችን ማፍረስ እና አንድ ወጥ ብሔርተኝነትን መፍጠር

በማኅበራዊ አደረጃጀትና በፖለቲካ ሥነ-ልቦና ጥናት ውስጥ ማንነት በሁለት መሠረታዊ ደረጃዎች ተከፍሎ ይቃኛል፡፡ የመጀመሪያውና በረጅም ዘመናት ታሪካዊ ሂደት ውስጥ በኦርጋኒክ (ተፈጥሯዊ) መንገድ የሚገነባው አካባቢያዊ ወይም «ንኡስ-ማንነት» ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ በፖለቲካዊ ውሳኔዎችና በትርክቶች የሚቀርጸው «አጠቃላይ ብሔራዊ ወይም ክልላዊ ማንነት» ነው፡፡ በኦሮሚያ ክልል ለዘመናት የቆዩት እንደ ሸዋ፣ ወለጋ፣ አርሲ፣ ባሌ፣ ሐረርጌ፣ ጅማ እና ቦረና ያሉ አካባቢያዊ (የዞን) መጠሪያዎች ተራ የካርታ ላይ ወሰኖች ብቻ አልነበሩም፡፡ ይልቁንም የቋንቋ ዘዬ ልዩነቶችን፣ የባሕላዊ እሴቶች ዝርዝር ገጽታዎችን፣ የሥነ ምሕዳርና የኢኮኖሚ ትስስርን እንዲሁም የየአካባቢውን ታሪካዊ ትውስታ አቅፈው የያዙ እውነተኛ ማኅበራዊ መሠረቶች ናቸው፡፡ እነዚህ አካባቢያዊ ስሞች ከጂኦግራፊያዊ ገላጭነታቸው በላይ የሕዝቡ የዕለት ተዕለት ባሕላዊ ሥነ-ልቦና እና የአካባቢያዊ ኩራት ምንጮች ሆነው ለትውልድ ሲሻገሩ ኖረዋል፡፡

​አንድ አምባገነናዊና ብሔርተኛ የፖለቲካ ኃይል ፍፁም የበላይነቱን ለማረጋገጥ ሲነሳ፣ ትልቁ የስጋት ምንጭ የሚሆንበት በማዕከላዊው አገዛዝ ቁጥጥር ሥር የማይወድቁና የራሳቸው የውስጥ አንድነትና ታማኝነት ያላቸው እንደዚሁ ዓይነት አማካይ የማንነት ማዕከላት ናቸው፡፡ አካባቢያዊ ንኡስ-ማንነቶች በራሳቸው ጠንካራ የማኅበረሰብ ትስስር ስላላቸው፣ የማዕከላዊውን አገዛዝ ትዕዛዞች፣ ተረኮችና ፍላጎቶች እንደወረዱ ሳይቀበሉ በራሳቸው የአካባቢ ጥቅም መነጽር የመመዘንና የመሞገት ተፈጥሯዊ አቅም አላቸው፡፡ በመሆኑም እነዚህን ታሪካዊና አካባቢያዊ መጠሪያዎች ሰርዞ «ምስራቅ»፣ «ምዕራብ» ወይም «ማዕከላዊ» በሚሉ ግኡዝ የአቅጣጫ መግለጫዎች መተካት፣ የሕዝቡን ታሪካዊና ሥነ-ልቦናዊ መሠረት የማስረሳትና የመንቀል (Atomization) ስልታዊ እርምጃ ነው፡፡ ሕዝቡ ከአካባቢው ታሪክና ከባሕላዊ መሠረቱ ሲነጠል፣ ለረጅም ዘመናት የገነባውን አካባቢያዊ የመደራጀትና የጋራ ተቃውሞ የማንሳት አቅሙን ያጣል፡፡

​ይህ ንኡስ-ማንነቶችን የማፍረስ ሂደት በቀጥታ የሚያገለግለው «አንድ ወጥ የሆነ ብሔርተኝነትን የመቅረጽ» (Social Engineering) ግብ ነው፡፡ አካባቢያዊ ልዩነቶች፣ ንኡስ-ባሕሎችና የአካባቢ ኤሊቶች ድምፅ እንዲጠፋ ሲደረግ፣ በቦታው የሚተካው በማዕከሉ የተሰራና የተቃኘ አንድ ወጥ የሆነ ብሔርተኛ ተረክ ብቻ ይሆናል፡፡ የፖለቲካ አገዛዙ ሕዝቡ ለተለየ አካባቢው፣ ለጎጡ ወይም ለታሪካዊ አጽመ ርስቱ የነበረውን ታማኝነት በማፍረስ፣ ፍፁም ታማኝነቱን ለማዕከላዊው ፓርቲና እርሱ ለፈጠረው አጠቃላይ ትርክት ብቻ እንዲሰጥ ይገፋፋዋል፡፡ በዚህ መንገድ አገዛዙ በሕዝቡ መካከል የሚገኙ ተፈጥሯዊ የባሕልና የታሪክ ልዩነቶችን በመጨቆን፣ ሁሉም በአንድ ዓይነት የፖለቲካ መስመር እንዲያስብና እንዲራመድ የሚያስገድድ ሰው ሰራሽ ምስስሎሽ (Artificial Homogenization) ይፈጥራል፡፡

ይህ የማንነት ምሕንድስና ሥራ የዜጎችንና የማኅበረሰቡን ከታች ወደ ላይ የሚሄድ ተፈጥሯዊ የፖለቲካ ድርሻውን ያናጋል፡፡ ሕዝቡ ከአካባቢው ማንነትና ከቀጥታ ተሳትፎው ተነጥሎ በሰፊና አጠቃላይ «የአቅጣጫ ዞን» ውስጥ ሲጠቃለል፣ ከአካባቢው መሪዎች ጋር ያለው የቅርብ ግንኙነት ይበጠሳል፡፡ የአካባቢው ማኅበራዊ መዋቅሮች ጥቃት ሲደርስባቸውና ታሪካዊ መግለጫዎቻቸው ሲሰረዙ፣ ሕዝቡ በማዕከሉ ፖሊሲዎችና መመሪያዎች ላይ ተጽዕኖ የማሳደር አቅሙ በእጅጉ ይዳከማል፡፡ በዚህም ምክንያት አምባገነናዊው አገዛዝ ማኅበራዊ መሠረቱን የራሱ አስተሳሰብና ፍላጎት ብቻ የሚያንፀባርቅ ፍፁም ታዛዥ አድርጎ ይቀርፀዋል። የሕዝቡን እውነተኛና ተፈጥሯዊ ማንነት ባላመነበት ውጫዊና ሰው ሰራሽ የፖለቲካ መዋቅር ለመተካት ያለው ፍላጎትም በዚሁ መልክ ይሰምራል፡፡

2. የተቃውሞ ማዕከላትን መበታተን እና ‹‹ከፋፍሎ የመግዛት» ስልት

አንድ አምባገነናዊና ብሔርተኛ አገዛዝ የዞንና የአስተዳደር ወሰኖችን በድንገት መልሶ ሲያዋቅር፣ ዋነኛው የደህንነትና የፖለቲካ ስሌቱ በክልሉ ውስጥ የሚነሱ ሕዝባዊ ተቃውሞዎችንና ተፎካካሪ እንቅስቃሴዎችን የማዳከም ፍላጎት ነው፡፡ በኢትዮጵያና በተለያዩ አገራት የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ እንደሚታየው፣ ሕዝባዊ ተቃውሞዎችና የትጥቅ እንቅስቃሴዎች የተቀናጀ አቅም የሚያገኙትና የሚቀጣጣሉት በተወሰኑ አካባቢያዊና ዞናዊ መዋቅሮች ትስስር አማካይነት ነው፡፡ የአካባቢ ሕዝብ ተመሳሳይ ቅሬታ፣ ታሪካዊ ቁስል ወይም የጋራ ፍላጎት ሲኖረው፣ በዞን ደረጃ በቀላሉ የመደራጀት፣ መረጃ የመለዋወጥ እና ሕዝባዊ እምቢተኝነትን የማቀናጀት ከፍተኛ ተፈጥሯዊ ዕድል አለው፡፡ ነባሮቹን 21 ዞኖች አፍርሶ በስድስት ሰፋፊ የአቅጣጫ ማዕከላት ሥር ማጠቃለል ግን ይህንን የተቃውሞ የጂኦግራፊያዊና ማኅበራዊ መሠረት የመበታተን ቀጥተኛ ግብ አለው፡፡

​በዚህ የወሰን ሽንሸና አማካይነት የአካባቢ ጥያቄዎችና የፖለቲካ ቅሬታዎች በቆዳ ስፋትና በሥነ-ሕዝብ (demographics) ብዛት ውስጥ አብረው እንዲሟሙ ይደረጋል፡፡ ቀደም ሲል በነበሩት አነስተኛ ዞኖች ሥር ግልጽና ወጥ የነበሩ አካባቢያዊ ቅሬታዎች፣ አሁን ከሌሎች የተለያየ ፍላጎትና የፖለቲካ አቋም ካላቸው አካባቢዎች ጋር በአንድ ግዙፍ «የአቅጣጫ ዞን» ሥር በመደባለቃቸው ምክንያት ትኩረታቸውን ያጣሉ፡፡ ይህም የተቃውሞ አስተባባሪዎችና የአካባቢ እንቅስቃሴ መሪዎች ሕዝቡን በጋራ ዓላማ ሥር ለማሰባሰብና ሰፊ ሕዝባዊ እንቅስቃሴ ለመፍጠር የሚያደርጉትን ጥረት በእጅጉ ያወሳስበዋል፡፡ ቅሬታዎች በአቅጣጫዊ ስፋት ውስጥ ሲበተኑና ትስስራቸው ሲላላ፣ አገዛዙ ተቃውሞዎችን ገና በጅማሬአቸው ሳይደራጁ የመጨቆንና የመበታተን የላቀ ስትራቴጂያዊ ብልጫ ያገኛል፡፡

​ከዚህ በተጨማሪ፣ ይህ አደረጃጀት የአካባቢ ምሁራንንና የፖለቲካ ኤሊቶችን (local elites) የማዳከምና «ከፋፍሎ የመግዛት» ስልትን በረቀቀ መንገድ የመተግበር እድል ይሰጣል፡፡ የዞን ቁጥር ከ21 ወደ 6 ዝቅ ሲል፣ በየዞኑ የነበሩ የሥልጣን፣ የካቢኔና የደህንነት መዋቅር ቦታዎች በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳሉ፡፡ ይህ የሥልጣን ወንበሮች መጥበብ በአካባቢው መሪዎችና ካድሬዎች መካከል እርስ በእርስ ጽኑ ፉክክርና የስልጣን ሽኩቻ እንዲፈጠር ያደርጋል፡፡ ማዕከላዊው አገዛዝ ደግሞ ይህንን የካድሬዎችና ኤሊቶች ሽኩቻ እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም፣ ለአካባቢያቸው ሕዝብ ታማኝ የሆኑትንና ሞጋች አቋም የሚያንፀባርቁትን መሪዎች ከመዋቅሩ ያገላቸዋል፤ በቦታቸውም በማዕከሉ መልካም ፈቃድ ላይ ብቻ የሚኖሩና ፍፁም ታማኝ የሆኑ ጥቂት ግለሰቦችን መርጦ ይሾማል፡፡

ይህ ዓይነቱ ስልታዊ ብተና የሕዝቡን የጋራ የትግል ሕዋሳት በመስበር የቁጥጥር መዋቅሩን ፍፁም ያደርገዋል፡፡ ሕዝቡ በዞኑ ወሰን መለወጥ፣ በአዲሱ አስተዳደር ማዕከል አመዳደብ፣ በበጀት ድልድልና በሹመት ውዝግቦች እርስ በእርሱ እንዲጠራጠርና እንዲፎካከር ሲደረግ፣ የችግሮቹ ሁሉ ምንጭ የሆነውን ማዕከላዊ አገዛዝ በጋራ የመሞገት አቅሙ ይሸረሸራል፡፡ በአንድ በኩል የአካባቢ ተቃውሞዎችን ድምፅና መዋቅር መበታተን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ኤሊቶችን በሥልጣንና በጥቅማጥቅም ቅርጫ እርስ በእርስ በማጋጨት ማናከስ፣ አምባገነናዊው ኃይል ማኅበራዊ መሠረቴ በሚለው ክልል ውስጥ ያለምንም ጠንካራ ተፎካካሪ በሥልጣን ላይ ለመቆየት የሚጠቀምበት ኹነኛ የፖለቲካ ሳይንስ ስልት ነው፡፡

​3. የሥልጣን ማዕከላዊነት እና የዕዝ ሰንሰለትን ማጠናከር

የአስተዳደር መዋቅሮችና ወሰኖች መልሶ የመደራጀታቸው ዋና መጋረጃ «ሥልጣንን ወደ ታች ማውረድና ለአካባቢዎች የመወሰን አቅም መስጠት» የሚል የሕግና የቢሮክራሲ ሽፋን ቢሆንም፣ በፖለቲካ አስተዳደር ጥናት (Public Administration and Political Theory) መነጽር ሲቃኝ ግን ሂደቱ የተገላቢጦሽ ነው፡፡ የዞኖችን ቁጥር ከ21 ወደ 6 መቀነስና ስፋታቸውን በከፍተኛ ሁኔታ ማሳደግ፣ ሥልጣን ወደ ሕዝቡ አቅራቢያ የመወረዱ (Decentralization) ሳይሆን ወደ ማዕከሉ ፍፁም የመሰብሰቡና የመጠቅለሉ (Centralization) ግልጽ ማሳያ ነው፡፡ ዞኖች በሰፉና ቁጥራቸው በጠበበ ቁጥር ውሳኔ ሰጪነታቸው ከአካባቢው ማኅበረሰብ የዕለት ተዕለት ቁጥጥርና ተሳትፎ ይበልጥ እየራቀ ይሄዳል፡፡ ይህ ደግሞ ማዕከላዊው አገዛዝ በየደረጃው ያሉ የአስፈጻሚ አካላትን ነፃነት ገፎ ሙሉ የቁጥጥር መዋቅሩን እንዲዘረጋ በር ይከፍታል፡፡

​21 ዞኖችን መምራት፣ መከታተልና በየቦታው የሚነሱ ልዩ ልዩ የፖለቲካና የአስተዳደር ውሳኔዎችን በማዕከል ደረጃ ተከታትሎ መቆጣጠር ለማዕከላዊው የፓርቲ መዋቅር እጅግ አዳጋችና አሰልቺ ቢሮክራሲያዊ ፈተና ነው፡፡ በየዞኑ የሚሾሙ መሪዎች ከአካባቢው ሕዝብ ጋር በሚፈጥሩት የጠበቀ ትስስር ምክንያት አንዳንዴ የማዕከሉን ቀጥተኛ መመሪያ ለመጠየቅ ወይም ለማለስለስ ይሞክራሉ፡፡ ነገር ግን የዞን ቁጥር ወደ 6 ዝቅ ሲል፣ ማዕከላዊው አገዛዝ መላውን ክልል በጥቂት ቁልፍ የአቅጣጫ ማዕከላት አማካይነት በቀላሉ ለመያዝ ይቻለዋል፡፡ በጥቂት ቁጥር የተወሰኑ አዳዲስ የዞን አስተዳዳሪዎችንና የካቢኔ አባላትን ሙሉ በሙሉ በማዕከሉ የፖለቲካ ፈቃድና ታማኝነት ላይ ጥገኛ በማድረግ፣ የማዕከሉን ፍላጎት ያለ ምንም ቅሬታና ማወላወል ወደ ታችኛው መዋቅር የሚያወርድ «የዕዝ ሰንሰለት» (Command and Control) መዘርጋት ይቻላል፡፡

​ይህ ቀጥተኛ የትዕዛዝ ሰንሰለት በተለይም በደህንነት፣ በፖሊስና በአስፈጻሚው አካል አደረጃጀት ላይ ፍፁም የበላይነትን ለማረጋገጥ ወሳኝ ድርሻ አለው፡፡ በአስቸኳይ ሁኔታዎች፣ በሕዝባዊ ተቃውሞዎች ወይም በፖለቲካዊ ውጥረቶች ወቅት ማዕከሉ ከ21 ልዩ ልዩ አስተዳደሮች ጋር ከመደራደርና ትእዛዝ ከመበታተን ይልቅ፣ በስድስቱ አቅጣጫዊ ማዕከላት በኩል የፀጥታና የደህንነት መዋቅሩን በፍጥነትና በአንድ ወጥ መመሪያ ማዘዝ ያመቸዋል፡፡ የአስፈጻሚ አካላት ሥልጣንና ተግባር በአዲሱ አዋጅ እንደገና መወሰኑ፣ የዞን መዋቅሮች ከአካባቢያቸው ሕዝብ ይልቅ ለማዕከላዊው የፓርቲ የበላይ አካል ቀጥተኛ ተጠያቂና ተገዢ እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል፡፡

​በዐጭሩ፣ ይህ የሥልጣን ማዕከላዊነት የሕዝቡን የፖለቲካ ባለቤትነትና የታችኛውን የአስተዳደር እርከኖች ራስን የማስተዳደር መብት ሙሉ በሙሉ የሚያከስም ነው፡፡ ውሳኔዎች ከሕዝቡ አቅራቢያ ወጥተው ወደ ሰፋፊ የአቅጣጫ ማዕከላት ሲሰበሰቡ፣ ሕዝቡ በዞኑ አስተዳደርና ፖሊሲዎች ላይ ያለው ቀጥተኛ ተጽዕኖ ፈጣሪነት ያበቃል፡፡ በዚህም ምክንያት አምባገነናዊው አገዛዝ በሕግና በመዋቅር ሽፋን የዞኖችን ነፃ ውሳኔ ሰጪነት አቦዝኖ፣ መላውን ክልላዊ አስተዳደር በአንድ ማዕከላዊ የፖለቲካና የደህንነት ገመድ ለመቆጣጠር ያቀደውን ስትራቴጂያዊ ግብ በውጤታማነት ያሳካል፤ ይህም ሥልጣንን ያለ ምንም ውስጣዊ ተፎካካሪ ለአምባገነናዊው አገዛዝ ረጅም ዕድሜ መስጫ ዋና መሣሪያ ሆኖ ያገለግላል፡፡

4. የሕዝብን ትኩረት የማስቀየስ ስትራቴጂ

በፖለቲካ ሳይንስ ጥናት ውስጥ አምባገነናዊና ብሔርተኛ አገዛዞች በከፍተኛ ሕዝባዊ፣ ኢኮኖሚያዊ ወይም የደህንነት ውጥረት ውስጥ ሲወድቁ አዘውትረው የሚጠቀሙበት ዋነኛ ስልት «የሕዝብን ትኩረት የማስቀየስ ስትራቴጂ» (Diversionary Strategy) ይባላል፡፡ አንድ አገዛዝ በሥራ አጥነት፣ በኑሮ ውድነት፣ በጸጥታ መደፍረስ እና በሕዝባዊ እምቢተኝነት የተነሳ የሚሰነዘርበትን የማኅበረሰብ ቁጣና የፖለቲካ ጫና በቀጥታ መጋፈጥና መፍታት በማይችልበት ወቅት፣ ትኩረቱን ሙሉ በሙሉ ወደ ሌላ አዲስና ውስብስብ የፖለቲካ ወይም የአስተዳደር አጀንዳ እንዲዞር ያደርጋል፡፡ የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤት በድንገት ያጸደቀውና ነባሮቹን 21 ዞኖች አፍርሶ በአዳዲስ ስድስት «አቅጣጫዊ ዞኖች» የመተካት አዋጅም፣ ከእነዚህ ጥልቅ መዋቅራዊ ቀውሶችና ሕዝባዊ አጀንዳዎች ትኩረትን ለማስቀየስ የተሰራ ታላቅ የፖለቲካ ጨዋታ ነው፡፡

​አዲሱ የአቅጣጫ አደረጃጀት ወደ ተግባር ሲገባ በየደረጃው በሚገኙ ቢሮክራሲዎች፣ በሕዝቡና በአካባቢው ኤሊቶች መካከል ረጅም ጊዜ የሚወስድ አዲስ አጀንዳና ውዝግብ ይፈጥራል፡፡ አዳዲሶቹ የስድስት አቅጣጫ ማዕከላት አመዳደብ ፍትሓዊ ነው’ወይ? የበጀትና የሀብት ድልድሉ እንዴት ይከፋፈላል? የአዲሱ ዞን ወሰን በየት በኩል ያልፋል? የትኞቹ ነባር መሪዎችና ካድሬዎች በአዲሱ የሥልጣን መዋቅር ውስጥ ይካተታሉ? የሚሉት ጥያቄዎች በየወረዳውና በቀበሌው ዐበይት የመወያያና የሙግት ርዕሶች ሆነው ብቅ ይላሉ፡፡ በዚህም ምክንያት ሕዝቡና የአካባቢው መሪዎች ስለ መብት ጥሰት፣ ስላጋጠመው ከፍተኛ የኑሮ ውድነት፣ ስለ ሀገራዊ የጸጥታ ችግርና ስላጣው ሕልውና ከመጠየቅና ማዕከላዊውን አገዛዝ ከመሞገት ይልቅ፣ ትኩረታቸውን ሙሉ በሙሉ በዚሁ አዲስ የአስተዳደር ሽንሸናና የሹመት ቅርጫ ውዝግብ ላይ እንዲያውሉ ይገደዳሉ፡፡

​ይህ ስትራቴጂ የአገዛዙን የሥልጣን ዕድሜ ለማራዘም የጊዜ መግዣ ሆኖ ያገለግላል፡፡ መዋቅራዊ ለውጡን ለመተግበር፣ አዳዲስ ቢሮዎችን ለማደራጀት፣ የካቢኔ ቦታዎችን ለመደልደል እና ድንበሮችን ለማስተካከል የሚወስደው ወራትና ዓመታት፣ ማዕከላዊው አገዛዝ ከገጠመው አጣዳፊ የፖለቲካ ሥጋትና ሕዝባዊ ጫና ጊዜያዊ እፎይታ እንዲያገኝ ያደርገዋል፡፡ ማኅበረሰቡ በአዲሱ አደረጃጀት በሚፈጥራቸው አዳዲስ አነስተኛ ግጭቶችና የአካባቢ ወሰን ውዝግቦች እርስ በእርሱ ሲጠመድ፣ ማዕከላዊው አገዛዝ እራሱን እንደ አስታራቂና ብቸኛ መፍትሔ ሰጪ አድርጎ በማቅረብ የሥልጣን የበላይነቱን ዳግም ያስከብራል፡፡

​በአጠቃላይ፣ የአቅጣጫ አደረጃጀት አዋጁ ተራ የካቢኔ ማሻሻያ ወይም የአገልግሎት አሰጣጥ ቀልጣፋነትን ለማምጣት የተደረገ መዋቅራዊ እርምጃ ሳይሆን፣ በረቀቀ መንገድ የተሰራ የፖለቲካ ትኩረት ማስቀየሻ ስልት ነው፡፡ ማዕከላዊው አምባገነን ኃይል ሕዝቡና የአካባቢው ኤሊቶች ሕዝባዊና መዋቅራዊ ጥያቄዎችን በጋራ እንዳያነሱበት፣ ትኩረታቸውን በአርቴፊሻል የአቅጣጫ ወሰኖችና የአስተዳደር ድጋፎች መካከል እንዲበታተን በማድረግ ማኅበራዊ መሠረቱን እንደፈለገ የሚቆጣጠርበትና በሥልጣን ላይ የሚቆይበትን ዕድሜ የሚያራዝምበት ቁልፍ መሣሪያ ነው፡፡

መውጫ

በጨፌ ኦሮሚያ የጸደቀውና ነባሮቹን 21 ዞኖች አፍርሶ በስድስት «አቅጣጫዊ ዞኖች» የመተካት አዋጅ፣ የቢሮክራሲ ቀልጣፋነትን ወይም የመልካም አስተዳደር ማሻሻያን ለማምጣት የተደረገ መዋቅራዊ ውሳኔ አስመስሎ የቀረበ ቢሆንም፤ በጥበብ የተሸመነ የፖለቲካ-ኢንጂነሪንግ ሥራ ነው፡፡ ታሪካዊና አካባቢያዊ ንኡስ-ማንነቶችን አፍርሶ በአቅጣጫዎች መተካት፣ የአካባቢ ተፎካካሪዎችን ማዳከም፣ የደህንነትና የአስፈጻሚነት መዋቅሩን በማዕከሉ እጅ ማከማቸት፣ እና የሕዝብን ትኩረት በመከፋፈል አንድ ወጥ የሆነ ገዢ ብሔርተኝነትን መገንባት የዚህ እርምጃ ዋና ማዕዘናት ናቸው፡፡ ይህም አምባገነናዊ ኃይሎች በሥልጣን ላይ ለመቆየት ሲሉ ማኅበራዊ መሠረታቸውን እንዴት ዳግም እንደሚቀርጹና እንደሚቆጣጠሩ የሚያሳይ ግልጽ የፖለቲካ ማሳያ ነው፡፡

ሆኖም ግን፣ ይህ ዓይነቱ በስሜትና በሥልጣን ፍላጎት ላይ የተገነባ የወሰን ሽንሸናና የጂኦግራፊያዊ ማንነት ግንባታ ዋጋ ሳያስከፍል የሚያልፍ አይደለም፡፡ የሕዝቡን ተፈጥሯዊ ታሪክና ማኅበራዊ መሠረት ገፎ በአቅጣጫ ለመተካት የሚደረግ ሙከራ በሂደት በክልሉ የውስጥ ሰላም፣ በሕዝቦች አብሮነትና በሀገሪቱ የፖለቲካ ዘላቂነት ላይ የሚያስከትለው መዋቅራዊ አደጋ እጅግ የጎላ ነው፡፡

ይህንን እውነታ የተረዳ ማኅበረሰብና የፖለቲካ ኃይል አምባገነናዊው አገዛዝ ከዘረጋው የትኩረት ማስቀየሻ ወጥመድ ወጥቶ እውነተኛ ማንነቱን፣ መብቱንና ሕልውናውን ለማስከበር ምን ዓይነት እርምጃዎችን መውሰድ አለበት? አዲሱ የአቅጣጫ አደረጃጀትስ በክልሉ የውስጥ ትስስር፣ በወሰን ግጭቶች፣ በበጀት ድልድል እንዲሁም በኢትዮጵያ አጠቃላይ ሀገራዊ ፖለቲካና ፌደራላዊ ሥርዓት ላይ ምን ዓይነት ከባድ ፈተናዎችንና ቀውሶችን ይዞ ይመጣል? የሚሉትን መሠረታዊና ወሳኝ ጥያቄዎች በቀጣይ መጣጥፌ በስፋት እመለስበታለሁ፡፡     

__

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena 

አንዱ ዓለም ተፈራ
መስከረም ፳ ፬ ቀን ፳ ፻ ፲ ፱ ዓ. ም. 

አሁን በአገራችን ያለው የጦርነት ሁኔታ፤ ግልጥና የማይታበል ነው። ይሄን በአገራችን ውስጥ የሚካሄድ ጦርነት፤ በኛ አገር ብቻ የተወሰነና ሌሎችን የማይነካ አድርገን አንወስደውም። በዓለም ላይ ያለ የፖለቲካ ሁኔታ፤ የተያያዘና የተሳሰረ ነው። ታሪክን ስንመረምር፤ ሰዎች በኑሯቸው፣ ዛሬን ነገ ለማድረግ፣ ብዙ ተግባራትን ያካናውናሉ። ይሄም፤ ፉክክርና አንዱ የሌላውን ንብረት መቀማትን ያካትታል። አልፎ ተርፎም መጠፋፋትን እንደሚጨምር፤ ታሪክ አስቀምጦልናል። በሌላ በኩል ደግሞ፤ ሰዎች በአንድነት በሚኖሩበት ወቅት፤ የግለሰብ ህልውናቸውን ለስብስቡ የአንድነት ህልውና ተገዢ በማድረግ፤ የጋራ ጥረታቸው ጠንክሮ፤ በራሳቸውና በሌሎች ስብስቦች መካከል አጥር አበጅተው፤ “እኛ!” እና “እነሱ!” የሚል ክፍፍል በመፍጠር፤ እኛ ለሚሉት ህይወት ህልውና፤ ለግል ህልውና የሚያደርጉትን ጥረት ያድሉታል። በዚህ ስሌት፤ አረቦችም ሆኑ አውሮፓዊያን፤ በአፍሪካዊያን ላይ ያካሄዱትን ያባሪያ ንግድ፤ መመልከቻ መነፅር እናገኛለን። ከዚያም፤ የቅኝ ግዛት መስፋፋትን እናጤንበታለን። ቀጥሎም፤ ቀደም ሲል የተካሄደውን በቅኝ ግዛት ምክንያት በአፍሪካዊያን ላይ የደረሰውን እናስብበታለን። ወደ አገራችን ስናተኩር ደግሞ፤ ከማንነታችን መገለጫ አንዱ የሆነው፤ ከውጪ የተደረጉብንን ወረራዎች መመከታችን ነው። አርበኞቻችንን ስንዘክር፣ የመልክዓ ምድራችንን አጥር ስናጠብቅ፣ መዝሙራችን፣ ፉከራችን፣ ሙዚቃችን፣ ቅኔያችን ስንመረምር፤ ይህ ራሳችንን እና ጎጆ፣ ትዳርና ንብረታችንን መጠበቅ፤ የህልውናችን ዋና ጉዳይ ሆኖ፤ ማዕከላዊውን ቦታ ይዞ እናገኘዋለን። ይሄ አሁን በአገራችን እየተካሄደ ያለው ጦርነት፤ የኛ ብቻ ሳይሆን፤ የዓለም አቀፍ ፖለቲካ ሂደትም አካል ነውና፤ በዓለም ዙሪያ የፖለቲካ እሳቤ፤ የራሱ የሆነ ቦታ አለው። በዚህ ሂሳብ፤ የዚህ ጽሑፍ ትኩረት ወደ ውጪ ሆኗል። በአገራችን እየተካሄደ ያለውን ጦርነት በመመርመር፤ ውጪው ዓለም የፖለቲካ ግንዛቤ፤ ማን ዓይነት ምልከታን እየፈጠረ ነው! የሚለውን ጉዳይ እናስተባቃለን። 

እንግዲህ ለዚህ ሁሉ መሠረታዊ መነሻችን፤ አገራችን ያለችበት የመልክዓ ምድር አቀማመጥ ነው። አገራችን የአባይ ምንጭ መነሻ መሆኗና ይህ ወንዝ ለሌሎች ወሳኝ የሆነ የህይወት ሚና ተጫዋች በመሆኑ፤ በሱዳንና በግብፅ በኩል፤ የረጅም ዘመን በዓይነ ቁራኛ የመታያ ዒላማ አድርጎናል። ለቀይ ባህር ያለን ቀረቤታ፤ በዚያ ባህር ለሚደረገው የንግድና ወታደራዊ እንቅስቃሴ፤ ጥርስ ውስጥ አስገብቶኗል። አገራችን የአፍሪካ የፖለቲካ ክንውን ማዕከል መሆኗና የአፍሪካ አንድነት ጽሕፈት ቤት ከአውሮፓ ኮሚሽን ጋር መቀመጫ ሆና መገኘቷ፤ ሌሎች በቅናትም ይሁን በእገዛ፤ የተሯሯጡበትን ሁኔታ ፈጥሮብናል። በታሪካችን ደግሞ፤ በክርስትናና በእስልምና መፈጠርና መስፋፋት የተጫወትነው ድርሻ፤ የሌሎችን ትኩረት ስቧል። ለቅኝ ግዛት መንኮታኮት ያደረግነው አስተዋፅዖ፤ የምዕራባዊያንን ኩርፊያ አስከትሎብናል። እናም ታሪካችን፤ አሁን ላለንበት የጦርነት ሁኔታ ብቻ ሳይሆን፤ ላለንበት የፖለቲካ ሀቅ፤ ሌሎች ላላቸው የፖለቲካ አመለካከት ዋና ባለቤት ነው። ከዚህ በላይ ደግሞ፤ በአገራችን ውስጥ ሊኖር የሚችለው እምቅ የሀብት ክምችት፤ ሌላው ጉዳይ ነው። ይሄን እዚህ ላይ ካስቀመጥኩ በኋላ፤ በአገራችን እየተካሄደ ያለውን፤ ራሱን ጦርነቱን እንመልከት።

አሁን በአገራችን ያለው ጦርነት፤ መሠረታዊ ምክንያቱ፤ በግለሰብ ኢትዮጵያዊ እና በኢትዮጵያዊነት ላይ የተማከለ ነው። በቀጥታ ሳቀርብው፤ ይህ ጉዳይ፤ እኔ ነኝ ኢትዮጵያዊው! ወይንስ በደፈናው በዐማራነቴ ነው ዐማራ ኢትዮጵያዊ የሚል ዜግነት ያገኘሁት! በሚለው ላይ የተቆለፈ ነው። ይህ ጉዳይ፤ በተለያዬ መነፅር እየታዬ፤ የተለያዩ የፖለቲካና የማንነት እምነቶችን ፈጠረ። ከዚያ ተነስተው፤ የፖለቲካ ድርጅቶች የየራሳቸው ፍልስፍናና የአስተዳደር መመሪያዎችን በመቅረጽ፤ መሪዎቻቸው ሕዝቡን ወደየራሳቸው ወገን ለማሰለፍ ተጠቀሙበት። ወዲያና ወዲህ ያጠሯቸውን አካላት በማስኮልኮል፤ የፖለቲካ ጉልበት ባለቤቶች፤ ራሳቸውን የአገራችን የግል ሥልጣን ባለቤት ለማድረግ፤ የርስ በርስ ጦርነት አወጁ። ኢትዮጵያዊ ጠፍቶ፤ ትግሬ፣ ዐማራ፣ ኦሮሞ፣ አፋር፣ ሲዳማ፣ ጉራጌ፣ ሶማሊ፣ ወላይታ፣ አኙዋክ፣ ኑሬ፣ አደሬ፣ ጋሞ አልፎ ተርፎ ደግሞ፤ ትርጉማቸው አስቸጋሪ የሚሆን፤ አዲስ አበቤ፣ ድሬ የሚሉ የፖለቲካ ማንነቶች ወደ ፖለቲካው መድረክ፤ ዓይኖቻቸውን አፍጥጠው መጡ። ይህ እየሰፋ የሄደ የመከፋፈያ አጥር፤ በያንዳንዱ ክፍል ትርጉሙና ጥንካሬው እየጎለበተ፤ ለማያባራ የብዙዎች ህይወት መጥፋት ምክንያት ሆነ። ይሄንን መመርኮዣ በማድረግ፤ ከአጠቃላይ ዕይታ ወርደን፤ በተጨባጭ የአገራችን የጦርነት ሁኔታ ላይ እናተኩር።

ለአንድ ግለሰብ። የማንነት መሠረቱ፣ የግለሰቡ ህይወት ነው። የግለሰቡ ህይወት ለማንነቱ ማጠንጠኛ ነው። ከዚያ ቀጥሎ፤ ከሌሎች ግለሰቦች ጋር በሚኖረው የኑሮ ግንኙነት፤ ሌሎች ማንነቶችን ይላበሳል። በርግጥ የተፈጥሮ ማንነቱን፤ እናትና አባቱ የሠጡት ነው። የፀጉሩን ቀለምና ጥንካሬ፣ የቁመቱን ርዝመት ወይንም እጥረት፣ የቆዳውን ቀለም እና የመሳሰሉትን ያገኘው፤ ከወላጆቹ ነው። ይሄ የመጀመሪያው መሠረታዊ የማንነቱ መነሻ ነው። በዘመናዊው የኅብረተሰብ አኗኗር ደግሞ፤ ይሄ ማንነት፤ በወላጆቹ የአገር ባለቤትነት የቆመ ነው። ይሄ የአገር ባለቤትነት፤ ቅደም ተከተል ያለው ሳይሆን፤ በቀጥታ ከትውልድ ማንነቱ ጋር አብሮ የተሳሰረ ነው። በወላጆቹ ዜጋ፤ የርሱም ዜግነት ይወሰናል፤ አድጎ በምርጫው የሌላ አገር ዜጋ ልሁን! እስካላለ ድረስ። አብዛኛውን የበለፀጉ አገሮች፤ በአገራቸው የተወለደን ግለሰብ፤ ሙሉ የዜግነት መብት በመሥጠት፤ የአገሪቱ ሕጋዊ ዜጋ ያደርጋሉ። ይህ ግለሰብ፤ ከሌሎች ጋር የአገሩ ባለቤት በመሆኑ ደግሞ፤ በኢትዮጵያዊነቱ ተመርኩዞ፤ ዐማራ፣ ትግሬ፣ ኦሮሞ እያልን የምንጠራዉን፤ በደሙ ይዘት የተመሠረተ የዘር ማንነት፤ ያለብሰዋል። 

በመጀመሪያ፤ ራሱን “የትግራይ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባር!” ብሎ የጠራው ቡድን፤ ይሄንን ከላይ ያሰመጥኩትን፤ በደም ይዘት ላይ የተመረኮዘ የመከፋፈል ጉዳይ፤ በአገራችን ላይ አስቀመጠ። ዋናው ላለንበት የጦርነት ሀቅ፤ ባለቤቱ ይሄ ነው። ይሄ ጉዳይ፤ በሂደት ተጋልጦና ተቀባይነት አጥቶ፤ ሕዝቡ በያለበት፤ “አትከፋፍሉን! በቃን! ኢትዮጵያዊያን ነን! አጥሩን አንቀበልም! ያንዳችን ደም የሌላችንም ደም ነው!” በማለት፤ (በጎንደር ሕዝቡ ተሰልፎ፤ “የኦሮሞ ደም የኛም ደም ነው!” ማለቱን ልብ ይሏል) ይሄንን ጠባብ ደርጅት አባረረው። ድርጅቱ ቢባረርም፤ የፖለቲካ ፍልስፍናው፣ የአስተዳደር መመሪያውና በቦታው ያስቀመጠው ሕገ መንግሥትና የክልል አጥር፤ እንዳለ ቀጠለ። የዚህ ምክንያት፤ ሥልጣኑን ለመውሰድ አስፍስፈው በዙሪያው የነበሩት፤ ዋና ጉዳያቸው፤ ሥልጣኑን ከትግሬ ባለቤትነት ወደ ኦሮሞ ባለቤትነት መቀየር እንጂ፤ የነበረውን አገር አፍራሽ ስርዓት መለወጥ አልነበረምና ነው። እናም አሁን በአገራችን ያለው ጦርነት መንስዔው እና እያሳደገው ያለው ጉዳይ፤ ይሄ ነው። በትክክል ይሄ ሊያቆምና እንደ አገር ልንቀጥል የምንችለው፤ ይሄ ሂደት ሲከስም ብቻ ነው።

በሥልጣን ላይ ያለው አብይ መራሹ የአክራሪ ኦሮሞ ገዢ ቡድን፤ “የኢትዮጵያ መንግሥታዊ ተግባርን እያከናወንኩ ነው!” የሚል ትርክት ይዞ ነው፤ ዐማራውንም ሆነ ሌሎች ወገኖችን በድሮንና በከባድ መሳሪያ እያጋዬ ያለው። ሕዝቡን በማውደም አገር ማስተዳደር! ታጋዮቹ ደግሞ፤ “በማንነታችን ለሚደርስብን የመጥፋት አደጋ፤ ህይወታችንን እንሠጣለን!” በማለት ነው፤ ትጥቅ አንስተው ትግላቸውን የቀጠሉት። ገዢው ቡድን እያደረገ ያለው ጦርነት፤ ኢትዮጵያዊነትን እናም ኢትዮጵያን አጥፍቶ፤ ቡድኑ ለሚመኘው አዲስ ማንነትና አገር እውነታ ነው። በዚህም ምክንያት፤ ይህ ቡድን እስካልተወገደ ድረስ፤ አገራችን ከዚህ ጦርነት ልትወጣ አትችልም። በሌላ በኩል ደግሞ፤ ይሄንን ገዢ ቡድን ማጥፋት ብቻ ሳይሆን፤ ስርዓቱንም ከፖለቲካ ፍልስፍናው፣ ከሕገ መንግሥቱና ከአስተዳደር መመሪያው ጋር ለማፍረስና፤ በቦታው ኢትዮጵያዊነትን ለማንገሥ የማይደረግ ትግል፤ ኢትዮጵያን ከጦርነት ሊያስወጣት አይችልም። ይህ በንድፈ ሃሳብ ትክክለኛና መደረግ ያለበት ጉዳይ ነው። ያለንበት የፖለቲካ ሁኔታ ግን፤ በንድፈ ሃሳብ ደረጃ ሳይሆን፤ በተጨባጩ በመሬት ላይ ባለ ሀቅ ነው የሚገዛው። እናም በቦታውና በየደረጃው ያሉ የመንግሥቱ መዋቅር አባላት፣ በየቦታው ያሉ የታጠቁ ኃይላት እና ጉዳዩ አስጨንቋቸው ለውጡን በማገዝ ያሉት በሙሉ፤ አስበውበትና እውነተኛ መፍትሔ ለማምጣት ቆርጠው ሲነሱ የሚደርሱበት ውሳኔ፤ ኢትዮጵያዊነትን በማንገሥ፤ ጦርነቱን ያከትመዋል። ካለንበት እውነታ ወደዚህ ሃሳብ ለመሸጋገር ግን፤ ከባድ ተራራ ከፊታችን ተጋርጧል።

መረዳት ያለብን፤ ይህ ጦርነት፤ ሕዝቡን የበለጠ እየከፋፈለ፣ ድህነትን እያስፋፋ፣ እያጨራረሰን ነው። ከፖለቲካው ጉዳት በላይ፤ የብሩ ዋጋ ማሽቆልቆል፣ ረሃብና የአቅርቦት እጥረት፣ የሕዝብ ኅብረተሰባዊ እንቅስቃሴ ጉድለት፣ የተፈናቃዮች መብዛት፣ የእርሻ በወቅቱ አለመከናወን፣ አብይ እውቅና ለማግኘት የሚሄድበት ርቀት፣ ሕጋዊ ነኝ! ለማለት የሚያደርገው መፍጨርጨር፣ የሚሰግዱለትን ፍለጋ መሯሯጡ፣ ፍርድ ቤቱን የራሱ በትር ማድረጉና ሌሎች ተግባራቱ፤ ራሱን ዘለዓለማዊ ገዢ ለማድረግ ዐማራን መፍጀት፣ ማፈናቀል፣ እህል ማጋየት፣ ትምህርት መንፈግ፣ ኅብረተሰባዊ እንቅስቃሴን ማገት፣ ጦርነቱን ግዴታ ወደፊት እንዲገፋው እያደረገው ነው። ይህ በአገራችን ውስጥ ያለ ሀቅ ነው። ጦርነታችን ከሌሎች አገራት የፖለቲካ ሂደት ጋር የተያያዘ በመሆኑ፤ ሌሎች ይሄንን በኛ አገር እየተካሄደ ባለው ጦርነት፤ ምን እየተጫወቱ ነው? እንዴትስ ያዩታል! ወደሚለው እንሸጋገር።

ከላይ እንዳስቀመጥኩት፤ የአገራችን የመልክዓ ምድር ቦታና ታሪካችን፤ በዓለም የፖለቲካ አስላለፍ፤ ግልጥ ቦታ አለው። ያ ቦታ የሌሎችን ትኩረት ስቧል። ለራሳቸው ጥቅም ሲሉ፤ አገራትና የውጪ ኃይላት፤ በአገራችን ውስጥ ግራና ቀኝ የተሰለፉትን ወገኖች በማበረታታትና በመደገፍ፤ የጦርነቱ አካል ናቸው። የተዋጊዎችም ጥንካሬና እድገት ከዚህ ጋር የተያያዘ ነው። ሌሎች ምን ያህል እጃቸው ዘልቆ ገብቷል? የሚለው፤ ራሱን የቻለ ጉዳይ በመሆኑ፤ እዚህ ላይ ጊዜ አናጠፋበትም። ነገር ግን፤ በግንዛቤያችን እንያዘው። ለምንፈልገው የነገ ኢትዮጵያዊነትና ለምንፈልጋት የነገ ኢትዮጵያ፤ አሁን እየተካሄደ ያለው ጦርነት፤ ለሌሎች አገራትና ኅይላት ምን ግንዛቤ ሠጥቷል? ምን መልስስ አግኝቷል? የሚለውን እንመለከት። 

ባሁኑ ሰዓት፤ ሱዳን በእርስ በርስ እየታመሰች ስለሆነ፤ እንደ አንድ የሆነች ሱዳን አገር፤ በአገራችን ጦርነት በቀጥታ ባትሳተፍም፤ ሁለቱ ተዋጊ ወገኖች፤ በአገራችን በሚካሄደው ጦርነት፤ በቀጥታ ተጫዋቾች ናቸው። የአብይ መራሹ ገዢ ቡድን በቀጥታ በአረብ ኤሚሬትስ በመታዘዝ የሚቲን ቡድን ደግፎ ጣልቃ መግባቱ፤ ሱዳንን በጦርነታችን ቀጥታ ተሳታፊ አድርጓታል። በሌላ በኩል ደግሞ፤ የትግራይ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባር፤ ከኤርትራና ግብፅ ጋር በማበር፣ የቡርሃንን ቡድን ደግፎ በሰሜናዊ ክፍሉ አብሮ መሰለፉ፤ የሱዳንን የእርስ በርስ ጦርነት፤ የራሳችን ጦርነት አካል እንዲሆን አድርጎታል። በሶማሊያ በኩልም ቢሆን፤ ምንም እንኳን አገሪቱ በራሷ የርስ በርስ ጦርነት እየታመሰች ቢሆንም፤ በኢትዮጵያ ውስጥ በሚደረገው ጦርነት፤ ወገን በመለየት፣ ተሳፊዎችን በማገዝ ተሳታፊ ሆናለች። ኤርትራ፤ ከአብይ ገዢ ቡድን ጋር የህልውና ጦርነት እያንዣበበባት በመሆኑ፤ ጦርነቱ ኤርትራ ከሚሆን ይልቅ፤ በትግራይና በዐማራ መሬት እንዲሆን፤ ድጋፏን በነዚህ አካባቢዎች ላሉ ታጋዮች እየለገሰች ነው። እንግዲህ ከፊታችን ወለል ብሎ የሚታየው፤ ሌሎች በጦርነቱ ሂደት እጃቸውን በቀጥታ በማስገባት፣ ጦርነቱን ለራሳቸው የፖለቲካ ግኝት እየመሩት መሆኑን ነው። አስላለፋቸው ይሄን ይመስላል። አረብ ኤሚሬትስ፤ ከማንም በበለጠ፤ ለራሷ የምሥራቅ አፍሪካ የፖለቲካ ፖሊሲ ስትል፤ የአብይን ገዢ ቡድን፤ በከፍተኛ ወጪ እየደገፈች ነው። ለኢትዮጵያ ብላ አይደለም። ለራሷ የአገር ጥቅም ስትል ነው። እህል ከኢትዮጵያ ለማምረትና የውሃና መሬት እጥረቷን በኢትዮጵያ ጉዳት ለማካካስ፤ በቀይ ባህር የንግድ መስመር ላይ የፖለቲካ ሚና ለመጫወት፣ በሶማሊያ ለምታደርገው ጣልቃ ገብነት እና በሱዳን ለምታደርገው የጣልቃ ገብነት ጦርነት፤ በኛ የርስ በርስ ጦርነት ጣልቃ ገብታ፤ ጦርነቱን ወደምትፈልገው ግብ ለማድረስ እየተጠቀመችበት ነው። ቻይናም ሆነች ዩናይትድ ስቴትስ ኦቭ አሜሪካ፣ ሩስያም ሆነች አውሮፓ ዩኒየን፤ የሩቅ ታዛቢዎች አይደሉም። እያንዳንዳቸው በየፊናቸው እየተጫወቱ ያለው ሚና አለ። ትናንት ዶናልድ ትራምፕ፤ በኤርትራ ላይ ተጭኖ የነበረውን እቀባ ሲያነሳ፤ በቀይ ባህር ላለው የመስመሩ እንቅስቃሴ እንዲረዳው እንጂ፤ ለኤርትራ አስቦ አይደለም።

ከላይ በዝርዝር ያስቀመጥኩት፤ በአገራችን ላይ እየተካሄደ ያለው ጦርነት፤ ምን ያህል የውስጣችን ብቻ ሳይሆን፤ የውጪ ኃያላትን እንዳማከለ ማሳያ ነው። ይህ፤ ጦርነቱን ለማቆምም ሆነ የአንዱ ወገን አቸናፊ ሆኖ የሚወጣበትን ውጤት ለማስገኘት፤ ባለቤቶቹ እኛ ብቻ እንዳልሆን ያመላከታል። ሆኖም ግን፤ የራሳችን ነገ ባለቤቶቹ እኛው እንደሆን ማሰረገጥ አለብን! ይህ የኛና የኛ ጉዳይ ነው! ይህንን ማድረግ የምንችለው ደግሞ፤ ኢትዮጵያዊያን ወጣ ገቡን ተመልክተን፣ መሠረታዊ የትግሉን አስኳል ጠንቅቀን አውቀን፣ የያንዳንዳችንን ሚና ለይተን፤ ለሚቀጥለው ትውልድ ያለንን ኃላፊነት ተገንዝበን፤ ድርሻችንን ስንወጣ ነው። በርግጥ ከአሳማ ጋር ጭቃ ውስጥ አትግባ! የሚል ነገር አለ። ጭቃ ውስጥ ጨምሮ ያጨማልቃልና ነው። የአገር ጉዳይ ግን፤ የማንነታችን እና የህልውናችን ጉዳይ ነው። ዝምታና የራስን የዛሬ ጥቅም ከማሳደድ በላይ ነው። ውግንናቸውን ከገዢው ክፍል የደረቡ፤ ልያስቡበት የሚገባ ጉዳይ አለ። ከሚሰምጥ መርከብ መግባት፤ ሆን ብሎ ራስን መግደል ነው። አብይ መራሹ የአክራሪ ኦሮሞ ገዢ ቡድን፤ እየፈራረሰ ነው። ይህ የምኞት ጉዳይ ሳይሆን፤ ተጨባጩ የአገራችን የፖለቲካ ሀቅ የደነገገው ነው። ዛሬ በወታደራዊ ኃይሉ፤ ያንን ቦታ ወይንም አካባቢ ሊቆጣጠር ይቻላል። ነገም አስፍቶ፤ በድሮንና በጀት፤ አንድን አካባቢ ሊያወድም ይችላል። መሠረታዊ የአገራችንን የፖለቲካ እውነታን ግን፤ አሁን በያዘው መንገድ፤ ምንም አደረገ ምንም፤ ሊቀይረው አይችልም። ኢትዮጵያዊነትን በጉልበቱ ቀይሮ የራሱን ፍላጎት ሊያሟለበት አይችልም።

በጦርነቱ እየተሳተፉ ያሉት ተቃዋሚ ኃይላትም፤ ዋናው መሠረታዊ ግባቸውና አካሄዳቸው፤ በኢትዮጵያዊነት ላይ ቢተከል እወዳለሁ። ያለውን ስርዓት ቢያፈርሱት ሁላችንንም በኢትዮጵያዊነታችን የሚቀበል አገር መልሰው ቢያቋቁሙ እወዳለሁ። አሁን ካሉበት የትግል ግንዛቤ ተነስተው ወደዚህ እሳቤ ለመሸጋገር፤ ከባድ እንደሚሆንባቸው ይገባኛል። ተጨባጩ ሀቅ ደግሞ፤ በምኞትና በመግለጫ ሳይሆን የተመረኮዘ ሳይሆን፤ አሁን ባሉበት እውነታና በሚወስዱት እርምጃ የተወሰነ ይሆናል። በአሁኑ ሰዓት የተፈጠረውን የትብብር ለህልውና ሂደት፤ በዚህ መነፅር እመለከተዋለሁ። ይሄን ስርዓት ማፍረስና የምመኘው ኤትዮጵያዊነት እውነት እንዲሆን፤ የግድ አንድ ቦታ መጀመር አለበት። በምንም ምክንያት ሆነ በምንም፤ አሁን ያለንበት ሂደት ተጀምሯል። ይሄንን ወደ ምንፈልገው ግብ እንዲሄድ መጣር፤ የያንዳንዳችን ኃላፊነት ነው። “የለም! በምፈልገው ዓይነት አልተቀረጽም!” በማለት ያለውን እውነታ መቃወምና ማውገዝ፤ ማንንም አይረዳም፤ ከጠላታችን ከገዢው ቡድን በስተቀር። የኔ አቋም ይሄ ነው። የምጥረውም ለመጨረሻው ኢትዮጵያዊነትና ኢትዮጵያ ነው።

__

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena