የኢትዮጵያ የፖለቲካ ተቃርኖ፣ የብሔር አደረጃጀት እና የሀገረ-መንግሥት ግንባታ ፈተናዎች

Advertisement

ከ ብሩህ ተስፋ
ዕለት 11/01/2019

መግቢያ 

በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ የምትገኝበት የፖለቲካ ፤ የኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ቀውስ በሀገሪቱ ዘመናዊ ታሪክ ውስጥ እጅግ አሳሳቢ ከሆኑት ጉዳዮች  በቅድሚያ ከሚገለጽት ክስተቶች የመጀመሪያ ደረጀ የሚይዝ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም። የኢትዮጵያዊነት ሁለንተናዊ አደረጃጀት እና የጋራ ማንነት ከፖለቲካ ምህዳሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተገፋ መውጣቱ፣ ሀገራዊ ውይይቶች እና የኃይል አሰላለፎች በብሔር አደራጀጀቶች ላይ ብቻ እንዲወሰኑ አድርጓቸዋል። ይህ አዝማሚያ የፖለቲካ ተቃርኖው በአገዛዙ እና በትብብሮች፣ ወይም በራሳቸው በብሔር በተደራጁ ኃይሎች መካከል ብቻ እንዲሆን በማድረግ የዜግነት ፖለቲካን ሚና ከፖለቲካ መህዳሩ ውጭ እንዲሆን አደርጎታል።

በፖለቲካ ፍልስፍና እይታ፣ የሀገር መረጋጋት እና ዘላቂ ሰላም የሚረጋገጠው ፍትሐዊና ገለልተኛ የሆኑ ተቋማት ሲገነቡ ነው። ነገር ግን የብሔር ፖለቲካ ርዕዮተ-ዓለም ሀገርን በእኩልነትና በሰላም ለመምራት የሚያስችል ሰፊ ማዕቀፍ ስለሌለው፣ አገራችን የገባችበት የፖለቲካ ነውጥ ወይንም ማእባእል አሰረጂ እውነታ ነው። ከዚህ የብሂር አደረጃጀት እስከ አልወጣን ድረስ አገራችን ቀጣይ ወደሆነ  ነውጥ እንታትመራ በማደርገግ ሞቱን የሚያፋጥን ሊሆን ይችላል።  

አሁን እየመጣ ያለው ትብብር ለህልውና የተባለው አደረጃጀት ትናንት መሰከረም 10/01/2019 እንደታወጀ የታወቃል። ታዲያ ይህ ትብብር ለህልውና የተባለው አደረጃጀት አደረጃጀቱ በብሂር የተደራጁ ደርጀቶች እንደመሆኑ መጠን ቁጥሩ ቀላል የማይባል የአማራም ሆነ ኢትዮጵያዊን ሰጋት ላይ ወድቀዋል። ሰጋት ላይ የጣላባቸው ምክንያት ደግሞ በትብብሩ ማእቀፍ ወስጥ የተደራጂቱት ደርጆቶች በአማራ ህዝብ ላይ ያለፈ ወይንም አሁንም እየቀጠለ ያለ አሰተሳሰብ ባልተቀየረበት ሁኒታ እንዲት ብሎ ነው አገራችንም ሆነ የአማራ ህዝብ ከገባበት የህለውና አደጋ ነጻ ለያወጡት የሚችሉት ከሚል ሰጋት ይመነጫል። ይህን ሰጋት አቃሎ ወይንም አሳንሶ ማየት ተገቢ ያልሆነ የፖለቲካ አካሃድ ይመሰለኛል። ምክንያቱም ትብብሩ እምነትን የሚጠይቅ ጉዳይ ሰለሆነ። ትናንት የወጣው የትብብሩ መግለጫ ጥቅል የሆነ እና ዘርዘር ጉዳዮች ላይ ትኩረት ያልሰጠ በመሆኑ መብራራት እና ዝርዘር ጉዳዮችን ለህዝባችን መገለጽ አለበት እላለሁ። ይህ ሊሆን ያሚችለው ሁሉም የትብብሩ አባል ደርጆቶች ባሉበት ነጻ ከሆኑ ጋዢጠኞች በሚቀርብላቸው ጥያቂ  መልስ በዝርዘር ሰለመግለጫው ይዘት መስጠት የጠበቅባቸዋል ባይ ነኝ። መግጫው አዲስ ሁሉን ያካተተ የሽግገር መንግት እንደሚመሰረትና በሀገ መንግስቱ ጉዳይም ውይይት እንደሚደረጉና የሃገሪቱን የብሂርም ሆነ አገራዊ ጥያቂዎችን እንደሚመልስ የገልጻል።  ይህ በእውነቱ ጥሩ የሆነ አቀራረብ ሲሆን ግን ይህ ሲሆን አሁን ሰራ ላይ ያለው ህገ መንግስት ምን ይሆናል? ይሻራል? ይህ ከሆነ ደግሞ በትብብሩ ውስጥ የተካተቱን የብሃር ደርጂቶች እስከ ዛሪ ይዘውት የነበረውን አቁም ትተዋል ማለት ነው? ወይንስ እንዳለ ነው? እነዚህን የመሳሰሉ ጥያቂዎችን መገለጫው ገልጽ ሰለአላደረገ ተጭማሪ ማብራሪያ ያሰፈልገዋል ባይ ነኝ።

ከዚህ በታች ሶስት የፖለቲካ ቲየሪ እና መንግስት የተባለው ሀገርን ሀገር ሆኖ እንዲቀጥል የሚያሰችለው ተቁም ምን አይነት መልክና ሚና መያዝ እንዳለበትና አገራችንም በምን አይነት የመንግስት ሰሪት ውስጥ እንደመትግኝ እና በዚህ የመግስት ሰሪት ውስጥ ከቀጠልን ደግሞ ምን አይነት አደጋ እንደሚጠብቀና ይህ አገዛዝም ከተወገደ በሁላ ምን አይነት የመንግስት ሰሪት ነው ሀገራችንን ከገባችበት ዘርፈ ብዙ የፖለቲካ የእኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ችግር ሊያወጣት የሚችለው? ለመመለስ ከዚ በታች በፖለቲካ ፈልሰፍናው አንቱ የተባሉትን ሶስት አመለካከቶች አቀርባለሁ።

- Advertisement -

የፖለቲካ ቲዮሪዎች ትንተና (Theoretical Analysis)

ሀ) የቶማስ ሆብስ (Thomas Hobbes) “ የሰው ለጂ ተፈጥሮዊ ሁኔታ“ እና የመንግሥት አስፈላጊነት

እንግሊዛዊው ፈላስፋ ቶማስ ሆብስ ‘ሌቪያታን’ (Leviathan) በተሰኘው ታዋቂ ሥራው እንደገለጸው፣ የሰው ልጅ በተፈጥሮው ራስ-ወዳድ፣ ጥቅመኛ እና የግል ፍላጎቱን ለሟሟላት የሚባዘን ፍጡር መሆኑን እና ፈለጎቱን ለማሳካት ደግሞ ምንም ነገር ከማድረግ ያማይቆጠብ ሰለሆነ የህን ባህሪዉን ለመሽሽበብ ደግሞ መላ እንደሚያሰፈለገው ይገልጻል።መላው ደግሞ መንግስት የተባለ ጠንካራ ተቁም ነው። ሕግንና ሥርዓትን ማስከበር የሚችል ጠንካራ የመንግሥት ተቋም በሌለበት ሁኔታ፣ ማህበረሰቡ ወደ እርስ በእርስ ጦርነት የሚያመራበት እደል ሰፊ ይሆናል። ይህንንም ከሰትት ቶማስ ሆብስ (War of all against all) ይለዋል። በዚህ ሁኔታ ውስጥ የሰው ልጅ ሕይወት አጭር፣ አስከፊ እና በፍርሃት የተሞላ እንዲሆን ያደርጋል።

በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ፣ የመንግሥት ተቋማት በብሔር ፖለቲካ ምክንያት ገለልተኝነታቸውን እና ጥንካሬአቸውን በማጣታቸው፣ የግለሰቦችን እና የቡድኖችን ያልተገደበ ፍላጎትና ስግብግብነት ማገድ አልቻሉም። ፍትሕ እና ሕግ በእኩልነት በማይተገበሩበት ምህዳር፣ ዜጎች ተስፋ በመቁረጥ በጉልበታቸው ፍላጎታቸውን ወደ ማስከበርና ወደ ሥርዓት-አልበኝነት እንዲያደሉ ሁኔታዎች መንገድ ይከፍታሉ። ለማሳሊ ሰሞኑን የኦሮሞ ብልጽግና የመንግስነት አቅሙ ሰለደከመ የእኒ የሚለዉን የማሀበረስብ ከፍክ መሳሪያ በቅናሺ እናቀርባለን በማለት ህዝቡን ወደ እርስ በርስ ጦርነት እየገፋው የገኛል። ሰለዚህ አሁን ያለው የመገስት አዎቃቀር ጠንካራ ሰላለሆነና ዚጎቹን ከአደጋ መከላከል እንደማይችል እና ይህ የመንግስት ስሪት በሊላ ጠንካራ መንግስት መቀየር እንዳለበት Thomas Hobbes ይናገራል። Dictorial regime& Anarki. Consrvativ regering sytem.

ለ) የጆን ሎክ (John Locke) የዜግነት ውል እና የሕግ የበላይነት

- Advertisement -

በሌላ በኩል ጆን ሎክ እንደሚያስረዳው፣ ሰዎች ምክንያታዊ ፍጡራን በመሆናቸው በተፈጥሮ ሕግ፣ በባህልና በሕሊና የመመራት አቅም እንዳላቸው ይገልጻል። ሰዎች መሠረታዊ መብቶቻቸውን (ሕይወት፣ ነፃነት እና ንብረት) ለማስከበር ሲሉ የጋራ “ማህበራዊ ውል” (Social Contract) በመመሥረት ገለልተኛ መንግሥት ያቋቁማሉ። ይህ አስተሳሰብ የዜግነት ፖለቲካ (Citizen-based politics) መሠረት ነው።

በዚህ ጽንሰ-ሐሳብ መሠረት፣ መንግሥት የዜጎችን መብት በእኩልነት የሚያስክብር ሚዛናዊ ተቋም እንጂ የአንድ ወገን ወይም የብሔር ማስፈጸሚያ መሆን የለበትም። ዜጎች በሕግና በሥርዓት የሚገዙበት፣ ከራሳቸው አልፈው ለሌሎች መብት የሚሙገቱበት ምክንያታዊ ማህበረሰብ ሊፈጠር የሚችለው በዜግነት ላይ የተመሠረተ ፖለቲካዊና ህገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ሲኖር ብቻ ነው። Liberal government.

ሐ) የዣን ዣክ ሩሶ (Jean-Jacques Rousseau) “ጠቅላላ ፍላጎት” (General Will) እና ማህበራዊ ውል

ፈረንሳዊው ፈላስፋ ዣን ዣክ ሩሶ ‘The Social Contract’ በተሰኘው ታዋቂ መጽሐፉ፣ ፍትሐዊ መንግሥት መመሥረት ያለበት በቡድኖች ወይም በስብስቦች ፍላጎት ላይ ሳይሆን በሙሉ ህዝቡ “ጠቅላላ ፍላጎት” (General Will) ላይ መሆን አለበት ሲል ይከራከራል። ሩሶ እንደሚለው፣ የፖለቲካ ምህዳሩ በቡድን ፍላጎቶች (Particular Wills) ሲያዝ፣ የጋራ ጥቅም ይሸረሸራል፤ ህዝባዊ ሉአላዊነትም ይፈርሳል።

ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አንጻር፣ የብሔር ፖለቲካው ዜጎችን በየጎጡ በመክፈል የቡድን ፍላጎት እንጂ የጋራ የሆነ “ጠቅላላ ፍላጎት” እንዳይፈጠር አድርጓል። ሩሶ እንደሚለው፣ አላስፈላጊ የፖለቲካ አደረጃጀቶች ሰዎችን ስግብግብና ተፎካካሪ ያደርጋሉ። ስለሆነም፣ አሁን ያለው አደረጃጀት በዜጎች እኩል ፈቃድና የጋራ ውል ላይ የተመሠረተ ባለመሆኑ ሀገራዊ መግባባትን ማስፈን አልቻለም።

አሁን ያለው የብሔር አደረጃጀት እና የሀገረ-መንግሥት ስጋቶች

አሁን ባለው ሁኔታ የኢትዮጵያ ፖለቲካ በብሔር መዋቅር ውስጥ ተይዞ በመቆየቱ የመንግሥት ተቋማት አገራዊ ባህሪያቸውን አጥተዋል። መንግሥት አገርን በትክክል ለመምራት ህዝቡን በእኩል ማስተዳደር፣ ልማትንና ሥርዓትን በእኩል ማሰራጨት ይጠበቅበታል። ይህ ካልሆነ ግን የፖለቲካ ምህዳሩ የግለሰቦችንና የቡድኖችን አላግባብ የመጠቀምና የመዝረፍ አባዜ ማቆም አይችልም።

በብሔር ስም የሚደረጉ የፖለቲካ ትብብሮችና አሰላለፎች ጊዜያዊ የስልጣን ሽግግር ሊያመጡ ይችላሉ እንጂ፣ አወቃቀሩ ራሱ በጥርጣሬና በተፎካካሪነት ላይ የተገነባ በመሆኑ ዘላቂ ሰላምን ለማረጋገጥ እንደሚቸገሩ ይገመታል።  አሁን ትብብር በሚል ሰብሰብ እየመጣ ያለው ሀይል የብሂሮች ሰበስብ እንደመሆኑ መጠን አሁን ያለዉን የበልጽገና አገዛዝ አሸንፎ ወደ 4 ኪሎ ሲገቡ የቀደመውን የተቃርኖና የክፍፍል ኡደት ለደግመው የችላል ወይንስ ልክ ሳይንሱ ከላይ እንዳለው ለሁሉም የሚሆን መንግስት በሂደት ሊመሰረት የችላል የሚለው ጥያቂ የብዙዎች ሰጋት ነው።

 ዋና ዋና የውይይት ጥያቄዎች (Critical Discussion Questions)

• ከብሔር ወደ ዜግነት ፖለቲካ ሽግግር: አሁን ካለንበት የጠነከረ የብሔር አደረጃጀትና የፖለቲካ ምህዳር ወጥተን፣ የዜጎችን እኩልነት ወደሚያረጋግጥ የዜግነት ፖለቲካ መሸጋገር በተግባር ይቻላል? ከተቻለስ የሽግግር መንገዱ ምን መምሰል አለበት?
• የወደፊቱ መንግሥት ቅርጽ: በብሔር የተደራጁ የፖለቲካ ኃይሎች ትብብር ፈጥረው ወደ ስልጣን ቢመጡ፣ አሁን ያለውን የብሔር ተቃርኖ እና የሀገር መፍረስ ስጋት ማቆም ይችላሉ ወይንስ ክፍፍሉን ያባብሱታል?
• የመንግሥት ተቋማት ግንባታ: በቶማስ ሆብስና ጆን ሎክ እይታ መሠረት፣ የግለሰቦችንና የቡድኖችን ያልተገደበ ስግብግብነት የሚያቅብ እና ሕግን በእኩል የሚያስከብር ጠንካራና ገለልተኛ ብሔራዊ ተቋም ለመገንባት መወሰድ ያለባቸው የመጀመሪያ እርምጃዎች ምንድን ናቸው?
• የጠቅላላ ፍላጎት (General Will) ምስረታ: በሩሶ አስተሳሰብ መሠረት፣ ከብሔር የተከፋፈሉ ፍላጎቶች ወጥተን የሙሉ ኢትዮጵያውያንን የጋራ “ጠቅላላ ፍላጎት” የሚያንፀባርቅ አዲስ ማህበራዊ ውል ማሰር የምንችለው እንዴት ነው?

 ማጠቃለያ 

በአጠቃላይ፣ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ቀውስ ሊፈታ የሚችለው ከሁሉ በፊት የመንግሥት ተቋማት ገለልተኝነትና የሕግ የበላይነት ሲረጋገጥ ነው። የብሔር ፖለቲካ አደረጃጀት ሀገርን በእኩልነትና በሰላም ለመምራት የሚያስችል አቅም እንደሌለው ያለፉት ዓመታት ክስተቶች ያሳያሉ።

ስለሆነም ከግለሰቦችና ቡድኖች ስግብግብነትና ተቃርኖ ወጥቶ፣ የዜጎችን መብትና እኩልነት የሚያስክብር፣ በቶማስ ሆብስ፣ ጆን ሎክ እና ዣን ዣክ ሩሶ የፖለቲካ አስተሳሰቦች እንደተገለጸው ጠንካራ፣ ምክንያታዊ እና በጠቅላላ ፍላጎት ላይ የተመሠረተ የዜግነት ፖለቲካ ማዕቀፍ መገንባት ለሀገሪቱ ህልውና ወሳኝ እና አጣዳፊ ጉዳይ ነው።

__

የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡ 

ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ  :-  ይሄንን ይጫኑ 

የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena 

የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ

ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena