በትግራይ፣ በአማራና በኦሮሚያ ለሲቪሎች ጥበቃና ለተጠያቂነት የእኩል መስፈርት
በቀለ ሄሬጎ
በኢትዮጵያ የአሜሪካ አምባሳደር ኤርቪን ጄ ማሲንጋ በመስከረም 23 ቀን 2026 ስለ ትግራይና አፋር ግጭት የሰጡት መግለጫ ወደ ውይይት እንዲመለሱ ጥሪ ያቀርባል። በተመሳሳይ ጊዜ በዲፕሎማሲ ውስጥ ስለ ፍትሐዊነት ከባድ ጥያቄ ያስነሳል። አምባሳደሩ የትግራይ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባርን ማለትም ሕወሓትን አመራር ስሙን ጠርተው ወቅሰዋል። እንደ እሳቸው ገለጻ አመራሩ ሰፊ ወታደራዊ ጥቃት ጀምሯል። ሌሎች የታጠቁ ቡድኖችንም አስጠንቅቀዋል። በዚያው መግለጫ የፌዴራል መንግሥትን በተመሳሳይ ግልጽነት አልጠየቁም። ይህ ልዩነት በተለይ የመንግሥት ኃይል ከትችት ሊጠበቅ ይችላል ብለው ለሚሰጉ ዜጎች ትክክለኛ ጥያቄ ነው። [1]
የዚህ ጽሑፍ ሐሳብ ግልጽ ነው። የሰላም ጥሪ ሲቀርብ ሲቪሎችን ሊጎዳ በሚችል ማንኛውም አካል ላይ የታወቀ መስፈርት ሲተገበር የበለጠ ተዓማኒ ይሆናል። ሕወሓት፣ የፌዴራል ባለሥልጣናት፣ የክልል የደኅንነት ኃይሎችና ሌሎች የታጠቁ ቡድኖች የተለያዩ ሥልጣኖችና ግዴታዎች አሏቸው። ማንም ግን ያለ ተጠያቂነት እንዲሠራ ፈቃድ ሊሰጠው አይገባም። እኩል መስፈርት ማለት ሁሉም እኩል ጥፋተኛ ናቸው ማለት አይደለም፤ ለእያንዳንዱ ክስ ማስረጃ ያስፈልጋል።
ይህ ጽሑፍ መግለጫውን ከትግራይ፣ ከአማራና ከኦሮሚያ ሁኔታ ጋር ያያይዛል። የአምባሳደሩን የግል ዓላማ አውቃለሁ አይልም። የመንግሥትን ወይም የታጠቀ ቡድንን መግለጫ ያለ ማጣራት እውነት አድርጎ አይወስድም። መለኪያው የሰዎች ሕይወት፣ ደኅንነትና የወደፊት የፖለቲካ ተሳትፎ ነው።
በሶስቱም ክልሎች ያለ ቤተሰብ ጦርነቱን በስታቲስቲክስ ብቻ አያይም። የጠፋ ዘመድ የት እንዳለ ማወቅ፣ ልጆችን ወደ ትምህርት መመለስ፣ የሚያስፈልግ መድኃኒት ማግኘትና ከእስር ፍርሃት ነፃ መናገር ይፈልጋል። ማንም ተዋናይ በሰላም ስም ሲናገር እነዚህን ተጨባጭ ፍላጎቶች ካላየ ቃሉ ባዶ ሊሆን ይችላል።
የመስከረም መግለጫ ምን ይላል
አምባሳደር ማሲንጋ በመግለጫቸው የሕወሓትን አመራር በስም ጠርተው እንደ እሳቸው ገለጻ የተጀመረውን ሰፊ ጥቃት ወቅሰዋል። ቀደም ሲል በአሜሪካ የተወሰደውን የማዕቀብ እርምጃ አስታውሰዋል። ሌሎች የታጠቁ ቡድኖች ከጦርነት እንዲቆጠቡ አሳስበዋል። ተጨማሪ መሪዎች ላይ ማዕቀብ ለመጣል መሣሪያዎች እንዳሉ ገልጸው፣ ተገቢ የፖለቲካ ውይይት መፍትሔ እንደሆነ አስቀምጠዋል። እነዚህ ቃላት በይፋ የተሰጡ ከባድ መልዕክቶች ናቸው። [1]
ያልተነገረውም ጠቃሚ ነው። መግለጫው በተመሳሳይ ግልጽ ቃላት ለፌዴራል ባለሥልጣናት ግዴታ አላስቀመጠም። ኤምባሲው በመንግሥት ኃይሎች ላይ የቀረቡ ክሶችን በእኩል ትኩረት እየመረመረ ነው? እነዚያ ክሶች በታማኝ ማስረጃ ከተደገፉ በተመሳሳይ ግልጽነት ይወቅሳል? የሚሉት ጥያቄዎች የተፈጥሮ ናቸው። በአንድ መግለጫ ውስጥ ስም አለመጥራት መንግሥትን መደገፍ እንደሚያረጋግጥ ግን ማለት አይቻልም።
ዲፕሎማት የዕለቱን ክስተት ብቻ ለመመለስ ሊመርጥ ይችላል። ሕዝብ የማያውቀው የግል ውይይትም ሊኖር ይችላል። እነዚህ ምናልባት የሚባሉ ማብራሪያዎች ናቸው፣ የማሲንጋ የታወቀ ዓላማ አይደሉም። ስለዚህ የሚፈተሸው ጥያቄ እሳቸው ለማን በግል ይታመናሉ የሚል ሳይሆን በቂ ማስረጃ ሲኖር የመንግሥትን ጥፋት እንደ ተቃዋሚዎቹ ጥፋት በግልጽ ይናገራሉ የሚለው ነው።
የማዕቀብ ቃል የፖለቲካ ክብደት አለው። በግልጽ መስፈርት ካልተያያዘ ግን ተቃዋሚዎችን ብቻ ለመጫን እንደሚጠቀም ሊታይ ይችላል። የኤምባሲው ቃል በመንግሥት ውስጥ ያሉ ኃላፊዎችንም በእውነተኛ ሁኔታ ሊመለከት እንደሚችል ካሳየ የእርምጃው ምክንያት ይበልጥ ይገባል። ለተወሰነ ክስተት የተሰጠ መልስ በራሱ ሙሉ የውጭ ፖሊሲ አይደለም።
ትግራይ እና የፕሪቶሪያ ግዴታዎች
በ2021 የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽንና የተባበሩት መንግሥታት የሰብዓዊ መብት ቢሮ በጋራ ያደረጉት ምርመራ የፌዴራል ጦር፣ የኤርትራ ኃይሎችና የትግራይ ኃይሎች በሲቪሎች ላይ ቀጥተኛ ወይም ልዩነት ያልጠበቀ ጥቃት እንደፈጸሙ ለማመን ምክንያታዊ መሠረት እንዳለ አመልክቷል። በብዙ ወገኖች የተፈጸሙ ሕገወጥ ግድያዎችንም መዝግቧል። እነዚህ የቀድሞው ጦርነት ግኝቶች ለ2026 አዲስ ክስተት ተጠያቂው ማን እንደሆነ በራሳቸው አያረጋግጡም። የተጠያቂነት ጥያቄ በሕወሓት ብቻ ሊቆም እንደማይችል ግን ያሳያሉ። [10]
የ2022 የፕሪቶሪያ ስምምነት በፌዴራል መንግሥትና በሕወሓት መካከል ተደርጓል። የአፍሪካ ሕብረት ዓላማው ጦርነትን ማቆም፣ ለሰብዓዊ እርዳታ ያልተገደበ መዳረሻ መክፈት፣ አገልግሎቶችን መመለስና ዕርቅን መደገፍ እንደሆነ ገልጿል። ይህ የሁለቱም ፈራሚዎች ኃላፊነት ነው። [2]
በማሲንጋ እንደተገለጸው የሕወሓት ጥቃት ተፈጽሞ ከሆነ መተቸት ተገቢ ነው። ይህ ግን የሁሉም ወገኖችን የሲቪል ጥበቃ፣ የእርዳታ መዳረሻና የሰላም ግዴታ አያጠፋም። የአፍሪካ ሕብረትና የተባበሩት መንግሥታት በ2026 ሁሉም ወገኖች ራሳቸውን እንዲገቱና በውይይት እንዲፈቱ ጠይቀዋል። [3] [4] ተፈናቃዮች በደኅንነት መመለስ፣ የጤናና የትምህርት አገልግሎት መመለስ፣ የተጎጂዎች እውነትና ፍትሕ ጥያቄ አሁንም የሰላሙ አካል ናቸው።
ስምምነት በወረቀት ላይ መኖሩ ብቻ የሰላም መረጋገጫ አይሆንም። ሰዎች ወደ ቤታቸው ለመመለስ ደኅንነት ሲያገኙ፣ የተቋረጠ መብራትና ጤና አገልግሎት ሲመለስ፣ ተጠያቂነትንም ሲያዩ ነው የሰላም ትርጉም የሚታየው። የተፈናቃይ መመለስ በፈቃድና በደኅንነት መሆን አለበት። የማንኛውም ወገን ታጣቂ ሕዝብን እንደ መከላከያ መጠቀም የለበትም።
አማራ እና የመንግሥት ግዴታ
በአማራ ያለው ግጭት በሲቪሎች ሕይወት ላይ ተመሳሳይ ትኩረት ይፈልጋል። የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን በፌዴራል ጦርና በፋኖ መካከል በ2023 የተካሄደውን ውጊያ ሲመረምር በከባድ መሣሪያ የተነሳ የሲቪሎች ሞትና ጉዳት፣ በደኅንነት ኃይሎች የተፈጸመ ሕገወጥ ግድያ የሚያመለክቱ ታማኝ ሪፖርቶች፣ እንዲሁም በአማራ ብሔር ማንነት ምክንያት የተፈጸሙ ሰፊ እስሮች እንዳሉ ገልጿል። ኮሚሽኑ መንግሥት እነዚያን እስሮች እንዲያቆምና የእስር ቤቶችን ክትትል እንዲፈቅድ በግልጽ ጠይቋል። በመንግሥት ላይ እነዚህን ጥያቄዎች ማቅረብ የፋኖን ጥፋት ማስተባበል አይደለም። [5]
መንግሥት የጦርና የደኅንነት ተቋማትን ይመራል፤ የእስር ሥርዓትን ይቆጣጠራል። ስለዚህ በኃይሎቹ ላይ የቀረቡ ክሶችን በነፃ ማስመርመርና ውጤቱን ለሕዝብ ማሳወቅ ልዩ ኃላፊነቱ ነው። ፋኖና ሌሎች የታጠቁ ቡድኖችም በሲቪሎች ላይ ጥቃት፣ ጠለፋና ማስፈራሪያ ከመፈጸም መቆጠብ አለባቸው። ሁሉን በእኩል ሰብዓዊ መስፈርት ማየት የመንግሥትና የታጠቀ ቡድን ሕጋዊ ሚና አንድ ነው ማለት አይደለም።
የትጥቅ ቡድኖችን ከማስጠንቀቅ ጋር የመንግሥት ወታደራዊ እርምጃ ሕግን እንዲከተል በግልጽ መጠየቅ አለበት። ሲቪሎች ሕክምና ያገኛሉ? የታሰሩ ሰዎች የት እንዳሉ ይታወቃል? ነፃ መርማሪዎች መድረስ ይችላሉ? በመንግሥት ጥፋት ላይ መዘዝ የሌለው ማስጠንቀቂያ በሌሎች ላይ የሚተገበር ማዕቀብ ካለ የእኩልነት ጥያቄ ይነሳል።
ኮሚሽኑ በሪፖርቱ ያነሳቸውን ጉዳዮች እንደ መጨረሻ የፍርድ ውሳኔ መቆጠር አይገባም፤ ነገር ግን የተጎጂዎችን ድምፅ ለማድመጥ እና ተጨማሪ ነፃ ምርመራ ለማድረግ በቂ ምክንያት ናቸው። ምርመራ የሚያስፈልገው ለሰላም ጠቃሚ እውነት እንዲገኝ ነው። ለተጎጂዎች እርዳታ መስጠት ውጊያው እስኪያበቃ ድረስ ሊዘገይ አይገባም።
ኦሮሚያ እና የተራዘመ ግጭት
ኦሮሚያ በመንግሥት ኃይሎች፣ በታጠቁ ቡድኖችና በማኅበረሰብ ላይ በሚፈጸሙ ጥቃቶች ምክንያት ለረጅም ጊዜ ስትጎዳ ቆይታለች። የተባበሩት መንግሥታት የሰብዓዊ መብት ቢሮ በኦሮሚያና አማራ ግጭቶች ውስጥ የሕይወት መብት ጥሰቶች፣ የዘፈቀደ እስርና ሌሎች በሲቪሎች ላይ የደረሱ ጥቃቶችን አመልክቷል። ይህ የመንግሥትንም የታጠቁ ቡድኖችንም ተግባር በማስረጃ መመርመር እንደሚያስፈልግ ያሳያል። [7]
በ2026 የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን በአርሲ ዞን አሰኮ ወረዳ የተፈጸመውን ጥቃት መርምሮ ራሱን የኦሮሞ ነፃነት ሠራዊት ብሎ የሚጠራ የታጠቀ ቡድን የሲቪሎችንና የደኅንነት አባላትን ሞት፣ መፈናቀልና የንብረት ውድመት ያስከተለ ጥቃት እንደፈጸመ አረጋግጧል። ኮሚሽኑ መንግሥት ለተጎጂዎች እርዳታ፣ ጥበቃና ፍትሕ እንዲሰጥም ጠይቋል። የተለያዩ ሪፖርቶች የተለያዩ ጊዜያትንና ክስተቶችን እንደሚመለከቱ ልብ ማለት ያስፈልጋል። [8]
በትግራይ ውይይት መፍትሔ ነው የሚል መርህ በኦሮሚያም መርህ መሆን አለበት። የአካባቢው ነዋሪዎች ያለ ፍርሃት መናገር ይችላሉ? ቅሬታዎቻቸውን በፖለቲካዊ መንገድ ማቅረብ ይችላሉ? የመንግሥትን ጥፋት መተቸት የትጥቅ ቡድንን መደገፍ አይደለም፤ የትጥቅ ቡድንን ጥቃት ማውገዝም የሕዝቡን የፖለቲካ ቅሬታ መካድ አይደለም።
ኦሮሚያን እንደ አንድ የታጠቀ ቡድን ግንባር ብቻ መመልከት በዚያ የሚኖሩ በርካታ ሕዝቦችን ያጠፋል። የጥቃት ሰለባ የሆኑ ሰዎች በብሔር ወይም በእምነት ሳይለዩ መጠበቅ አለባቸው። አስቸኳይ እርዳታ ከተፈለገ ማን እንደፈጸመው የሚጠይቀው ምርመራ ሲቀጥል ለተጎጂዎች ውኃ፣ መጠለያና ሕክምና ወዲያውኑ መድረስ አለበት።
የእኩል መስፈርት ትርጉም
እኩል መስፈርት ማለት በሁሉም ንግግር ውስጥ ሁሉንም ወገኖች በእኩል የቃላት ብዛት መውቀስ ማለት አይደለም። ለአንድ አስቸኳይ ድርጊት ጠንካራ ማስረጃ ካለ አምባሳደር ያንን ድርጊት በቀጥታ መናገር ይችላሉ። እኩልነት የሚፈተነው በጊዜ ሂደት በሚታየው የሥራ አቅጣጫና በሚተገበረው መርህ ነው።
አምስት ግልጽ መርሆች አሉ። መጀመሪያ፣ ሲቪሎች በማንነታቸው ወይም በክልላቸው ሳይለዩ መጠበቅ አለባቸው። ሁለተኛ፣ እያንዳንዱ ክስ በታማኝና ነፃ ማስረጃ መመርመር አለበት። ሦስተኛ፣ ሁሉም ወገኖች ለእርዳታና ለሕክምና መዳረሻ መስጠት አለባቸው። አራተኛ፣ ውይይት ተጨባጭ ቅሬታዎችን ሊያካትትና የተጎዱ ማኅበረሰቦችን ድምፅ ሊሰማ ይገባል። አምስተኛ፣ ጥፋት ሲረጋገጥ የተማመነ ምርመራና መፍትሔ መኖር አለበት።
የመንግሥት ኃይል ልዩ ኃላፊነት አለው፤ የሕግ አስከባሪ ተቋማትንና የእስር ሥርዓትን ይመራል። ተቃዋሚ መሆን ደግሞ የታጠቀ ቡድንን ከተጠያቂነት አያድነውም። ግልጽ ማስረጃ ሲኖር ጥፋቱን መጥራት፣ እውነታ ሳይጠራ ግን ምርመራ መጠየቅ ይገባል። ለትግራይ፣ ለአማራና ለኦሮሚያ አንድ የሕይወት መለኪያ መኖሩ ነው ተዓማኒነትን የሚገነባው።
የሲቪል ጥበቃ አጠቃላይ ቃል ብቻ አይሁን። በሚደረግ ወታደራዊ እርምጃ በፊት አደጋን መቀነስ፣ በኋላ ጉዳቱን መዝግቦ ማስመርመር፣ ተጎጂዎችን ማከምና የተበላሸውን ማስተካከል ይጠይቃል። ለነፃ ጋዜጠኞችና ለሰብዓዊ መብት ተቋማት መዳረሻ ሲኖር የሐሰት ወሬን መቀነስና እውነቱን ማግኘት ይቻላል።
ማሲንጋ በ2023 የገለጹት ቃል
ማሲንጋ በ2023 አምባሳደር ለመሆን ለአሜሪካ ሴኔት ሲቀርቡ አሜሪካ በኢትዮጵያ የታመነ አጋር እንደምትፈልግ ተናግረዋል። ቀደም ባለው ጦርነት ለኢትዮጵያውያን የደረሰውን ከባድ ጥሰት አስታውሰው የአሜሪካን የእርዳታና የንግድ እገዳዎች ጠቅሰዋል። የፌዴራል መንግሥትና የትግራይ ባለሥልጣናት ለሰላም መንገድ ክፍት በመተዋቸው ሁለቱንም አመስግነዋል። የሰብዓዊ መብት ክትትል፣ ሰብዓዊ እርዳታና የሽግግር ፍትሕ ለዘላቂ ሰላም አስፈላጊ እንደሆኑ ገልጸዋል። [9]
ይህ ቀደም ያለ ይፋዊ ቃል የግል ታማኝነት ክስ ከማቅረብ ይልቅ የሥራቸውን አቅጣጫ ለመመዘን የተሻለ መሠረት ነው። ጥሰቶችንና ተጠያቂነትን በይፋ አምነው ነበር። በተመሳሳይ ጊዜ የአሜሪካ የደኅንነት ፍላጎትን ጠቅሰዋል። ዲፕሎማት ሰብዓዊ መብትን ሊያከብርና የአገሩን ጥቅም ሊከተል ይችላል። ጥያቄው የሁለቱ መካከል የሚፈጠረውን ግጭት እንዴት እንደሚያስተናግድ ነው።
የሰብዓዊ መብት ክትትል አስፈላጊ ከሆነ አሁን ለነፃ መርማሪዎች ምን ድጋፍ አለ? የሽግግር ፍትሕ አስፈላጊ ከሆነ በተለያዩ ክልሎች ለተጎጂዎች እውነትና ካሳ ለማምጣት ምን ተደርጓል? የ2023 ቃላቸው እያንዳንዱን የ2026 ውሳኔ አያብራራም፤ ዛሬ የሚነገረውን ለመመዘን ግን ተገቢ መለኪያ ነው።
በሴኔት ፊት የተሰጠ ቃል ዲፕሎማትን ለዘላለም በአንድ አቋም አያስቀምጠውም። ነገር ግን የሚያውቅበትን የፖሊሲ አቅጣጫ ለሕዝብ ያሳያል። የዚያ ቃል እውነተኛ ፈተና በአስቸጋሪ ጊዜ ይመጣል፤ በግንኙነት ጥቅም ምክንያት የተጎጂ ሰው ጥያቄ ዝም እንዳይባል መጠንቀቅ ያስፈልጋል።
ዲፕሎማሲ እና የሕዝብ እምነት
አምባሳደሮች ከመንግሥታት ጋር አለመግባባት ሲኖርም የመነጋገሪያ መንገድ ለማቆየት ይሞክራሉ። እንዲህ ያለ ግንኙነት ለሰብዓዊ እርዳታ መዳረሻ፣ ለእስረኞች መፈታት ወይም ለግጭት መቀነስ ሊጠቅም ይችላል። ይህ ግን ማሲንጋ በዚህ መግለጫ ያንን ቃል ለምን እንደመረጡ በራሱ አያረጋግጥም። ስለ ዓላማቸው ግልጽ መልስ ሊሰጥ የሚችለው ኤምባሲው ነው።
በይፋ ዝም ማለት ዋጋ አለው። በአንድ ክልል የሚደርሰው መከራ በትኩረት ሲጠቀስ በሌላው የሚደርሰው በአጠቃላይ የሰላም ጥሪ ብቻ ከተወሰነ፣ ሰዎች መርሆች በፖለቲካ ጥቅም መሠረት እየተተገበሩ ነው ብለው ሊያምኑ ይችላሉ። ይህ እምነት ሲፈጠር የእውነተኛ የሰላም ጥሪም ተዓማኒነት ይቀንሳል።
የሕዝብ እምነት ሁሉንም ምስጢራዊ ውይይት ለሕዝብ ማቅረብን አይጠይቅም። የተቀመጠ መርህ በይፋ እንዲታወቅ ግን ይጠይቃል። በሲቪሎች ላይ ጥቃት፣ ሕገወጥ እስር፣ የእርዳታ መከልከል ወይም በጤና ተቋማት ላይ ጥቃት የፈጸመ ማንም ሰው በቂ ማስረጃ ካለ መመርመርና ተጠያቂ መሆን አለበት። የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ወደፊት የሚወስኑት ኢትዮጵያውያን ናቸው፤ የውጭ ዲፕሎማሲ ለነፃ ውይይትና ለሰዎች ደኅንነት ሁኔታ ሊደግፍ ይችላል።
ዲፕሎማሲ በተግባር ውጤት መመዘን አለበት። ማንም ወገን ከሕግ በላይ አለመሆኑን በቃል መናገር ብቻ አይበቃም፤ ለማስረጃ አሰባሰብ፣ ለተጎጂ ጥበቃና ለውይይት ሁኔታ በተከታታይ ድጋፍ መስጠት ያስፈልጋል። የሕዝብ እምነት በአንድ ቀን አይገነባም። ተመሳሳይ መርህ በብዙ ውሳኔዎች ሲታይ ቀስ በቀስ ይጠናከራል።
ለአምባሳደሩ የሚቀርቡ ጥያቄዎች
አምባሳደር ማሲንጋ በሕወሓትና በፌዴራል መንግሥት መካከል ለአንዱ መወገን ሳያስፈልጋቸው የሕዝቡን ስጋት መመለስ ይችላሉ። መጀመሪያ፣ የመስከረሙን ክስተት የሕወሓት ጥቃት ብለው ለመጥራት ምን መረጃ ተጠቀሙ? ምን ነገር ገና አልተረጋገጠም? ይህን መግለጽ በቃላቸው ላይ የሕዝብን እምነት ያጠናክራል።
ሁለተኛ፣ ተጨማሪ መሪዎች ላይ ማዕቀብ ይቻላል የሚለው ማስጠንቀቂያ በተመሳሳይ መስፈርት ለፌዴራል ባለሥልጣናት፣ ለክልል ኃላፊዎችና ለሌሎች የታጠቁ መሪዎች ይሠራል? የትኛው ተግባር በምን ዓይነት ማስረጃ መዘዝ ያስከትላል? የምስጢራዊ ውሳኔዎችን ዝርዝር ሳይገልጽ መርሁን መናገር ይቻላል።
ሦስተኛ፣ አሜሪካ በትግራይ፣ በአማራና በኦሮሚያ ምን ተጨባጭ ጥበቃ ትጠይቃለች? ለሲቪሎች፣ ለሕክምና ተቋማት፣ ለታሰሩ ሰዎች፣ ለተፈናቀሉ ቤተሰቦችና ለነፃ መርማሪዎች ምን ዋስትና አለ? ኃይል ያለው እያንዳንዱ ወገን ምን እንዲያደርግ ይጠየቃል?
አራተኛ፣ ውይይት በተግባር ምን ይዟል? የተጎዱ ማኅበረሰቦች ይሳተፋሉ? የፕሪቶሪያ ስምምነት ያልተፈቱ ጉዳዮች እንዴት ይፈታሉ? በአማራና በኦሮሚያ ያለው የተለየ ችግኝ እንዴት ይመለከታል? የመጨረሻው ጥያቄ እድገትን እንዴት እንደሚለኩ ነው። ተግባርና ቃል ሲለያዩ ምን ያደርጋሉ?
በዚህ ጥያቄ ውስጥ የኢትዮጵያ ሕዝብ ደኅንነት ከሁሉ በላይ መሆን አለበት። ከማንኛውም ወገን የሚመጣ ጥቃት እንደ አስቸኳይ ጉዳይ መታየት አለበት። አምባሳደሩ ለእነዚህ ጥያቄዎች በግልጽ መልስ ቢሰጡ ሕዝቡ የአሜሪካን አቋም በተሻለ ሁኔታ ሊመዝን ይችላል።
መደምደሚያ እና ምንጮች
የማሲንጋ መግለጫ ሌላ አጥፊ ጦርነት እንዳይጀመር ያስጠነቅቃል፤ የፖለቲካ ውይይትንም ይደግፋል። የሕወሓትን መሪዎች በስም ሲወቅስ በፌዴራል ባለሥልጣናት ላይ ተመሳሳይ ግልጽ ቃል አለመጠቀሙ ግን ስለ ፍትሐዊነት ተገቢ ጥያቄ ያስነሳል። ይህ ጥያቄ እሳቸው በግል ለአብይ አህመድ ብቻ ይደግፋሉ የሚለውን አያረጋግጥም። ወደፊት የሚሰጡት መግለጫና የሚወስዱት እርምጃ ሁሉንም ወገኖች በአንድ ግልጽ መስፈርት ይመዝናሉ ወይ የሚል ጥያቄ ነው።
ጠንካራ የዲፕሎማሲ አቋም ክሶችን በጥንቃቄ መመርመር፣ ማስረጃ ሲኖር ተጠያቂውን መጥራት፣ የእርዳታና የሕክምና መዳረሻን መጠበቅ፣ ትርጉም ያለውን ውይይት መደገፍና ጥፋት የፈጸመ ማንም ይሁን ተጠያቂ እንዲሆን መጠየቅ ነው። ይህ በትግራይ፣ በአማራና በኦሮሚያ መታየት አለበት። ሕዝቡ በደኅንነት እየኖረ ነው? ድምፁ እየተሰማ ነው? ያለ ፍርሃት ሕይወቱን መገንባት ይችላል? የሚሉት የስኬት መለኪያዎች ናቸው።
ለአምባሳደሩ የማቀርበው ጥያቄ ይህ ነው፤ የሕወሓትን አመራር በግልጽ ወቅሰው ሰላምን ጠይቀዋል። የፌዴራል ባለሥልጣናት ወይም ሌሎች የታጠቁ አካላት ሲቪሎችን እንደጎዱ ወይም ውይይትን እንደከለከሉ ታማኝ ማስረጃ ሲቀርብ ለእነሱ ምን ዓይነት ተመሳሳይ ግልጽ መስፈርት ይተገብራሉ?
የዚህ ጽሑፍ ዓላማ ለአንድ ወገን የፖለቲካ ድል መጠየቅ አይደለም። በሁሉም ክልሎች የሚኖሩ ሰዎች ሕይወት የተመሳሳይ ዋጋ እንዳለው ማሳሰብ ነው። የአሜሪካ አምባሳደር ከማንኛውም አካል ጋር ሲነጋገሩ ይህን መርህ በተግባር ካሳዩ ለሰላም የሚሰጡት ጥሪ ተዓማኒ ይሆናል።
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡
ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ :- ይሄንን ይጫኑ
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena
