በብሩክ ኪዳኔ
መግቢያ፡ በታሪክ መስቀለኛ መንገድ ላይ
ኢትዮጵያ ዛሬ በታሪክ ዑደት ውስጥ መስቀለኛ መንገድ ላይ ቆማለች። አብይ አህመድ ወደ ስልጣን ከመጡበት ከ2010 ዓ.ም ወዲህ ሀገሪቱ ተከታታይ ደም አፋሳሽ ጦርነቶችን አስተናግዳለች፤ በአማራ እና በኦሮሚያ ክልሎች ውጊያ አሁንም ቀጥሏል፤ በሰሜኑ የሀገሪቱ ክፍልም ሌላ ግጭት ሊፈነዳ ይችላል የሚል ስጋት አለ። በዚህ ውስጥ አንድ ጥያቄ ደጋግሞ ይነሳል፡ የተለያዩ ታሪካዊ ስብራቶች ያሏቸው፣ እርስ በርሳቸው ተዋግተው የነበሩ ወይም ዛሬም የማይተማመኑ ኃይላት— ፋኖ ፣ የትግራይ መከላከያ ኃይል (TDF)፣ የኦሮሚያ ነፃነት ሠራዊት (ኦነሠ)፣ እና በዙሪያቸው ያሉ የፖለቲካ እና የዲያስፖራ ኃይላት—አብረው መስራት ይችላሉ ወይ? እና ከቻሉስ፣ እንዴት?
ይህ ከላይ የተነሳው ጥያቄ ከንድፈ ሐሳብነት ወደ ተጨባጭ እውነታ እየተሸጋገረ ያለንበት ጊዜ ላይ ደርሰናል። በነሐሴ ወር የፋኖ ሊቀመንበር ዘመነ ካሴ ለስዊዘርላንዱ ጋዜጣ ለለ ቶ (Le Temps) እንደገለጹት፣ ከጥቂት ዓመታት በፊት እርስ በርሳቸው ወይም ከመንግስት ጋር በተለያየ ግንባር ሲዋጉ የነበሩ ኃይላትን ያካተተ ሰፊ የፖለቲካ እና ወታደራዊ ትብብር እየተቀረጸ ነው።
ቀረብ ሲልም የህወሓቱ ምክትል ሊቀ መንበር አቶ ኣማኑኤል ኣሰፋ የጥምረቱ ኃይል ከወታደራዊ ስምምነቱ ባሻገር የአገሪቱ ቀጣይ ፖለቲካዊ እጣ ፋንታን በተመለከተ የመግባቢያ ሰነድ ተጠናቆ ለህዝብ ይፋ እንደሚሆን አሳውቀውናል። ይህ የተጠናቀቀ ፕሮጀክት ሳይሆን አካታች የሆነ የፖለቲካ አውድን ለመፍጠር የሚያስችል የፖለቲካ ምህዳርን መፍጠር ነው፡ በአዲስ አበባ ያለውን መንግስት የማስወገድ ዓላማ የያዘ ቅንጅት የመፍጠር ሂደት። ደህረ መወገድ የሚኖረን ክፍተት በፖለቲካዊ ድርድር ለመፍታት የሚያስችልን መንገድን ግን ከወዲሁ መቀየስ አለበት የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ የሚመልስ ይሆናል።
ይህ ጽሁፍ የዚህን ሂደት አዋጭነት፣ አደጋዎቹንና ሊወሰዱ የሚገቡ ትምህርቶችን ለመመርመር ወደ ሦስት የተለያዩ ታሪካዊ አጋጣሚዎች ዳሰሳ ያደርጋል፡ ወደ አፍጋኒስታኑ የሰሜናዊ ጥምረት (Northern Alliance)፣ ወደ ሶርያው የተከፋፈለ ተቃውሞ፣ እና ወደ ሊባኖሱ የእርስ በርስ ጦርነት። የመጀመሪያዎቹ ሁለቱን በዚህኛው ዳሰሳችን ይካታል። ቀሪውን በቀጣይ ክፍል እንመለከተዋለን።
እነዚህ ምሳሌዎች የሚቀርቡት እንደ ሁነኛ እና እንከን አልባ ቅጂ የሚወሰዱ ሞዴሎች ሆነው አይደለም። እያንዳንዳቸው በራሳቸው መንገድ ስኬትና ውድቀትን አስተናግደዋል፤ ትተውልን ያለፉት ልምድም በዚያው ልክ ባለብዙ መልክ ነው። ነገር ግን ሁሉም እነዚህ የታሪክ ምሳሌዎች በአንድ ወሳኝ ነጥብ ይስማማሉ፡ ጥምረት ምርጫ ሳይሆን የህልውና ግዴታ ነው፤ ይሁን እንጂ ጥምረት የሚገነባው በስሜት ሳይሆን በተቋም ነው።
የጥምረት እንቆቅልሽ (The Coalition Paradox)
የኢትዮጵያ ተቃዋሚ ጎራ ውስጥ ያለው አለመስማማት ግልጽ ነው። እያንዳንዱ ኃይል የራሱ ምኞትና ቁርሾ አለው። TDF በጦርነት የተጎዳ ወገን ሆኖ የካሳ እና የግዛት ጥያቄዎች ያነሳል፤ ፋኖ በታሪካዊና በወቅታዊ ቁርሾዎች እውቅናና የግዛት ይገባኛል ጥያቄ ያነሳል፤ ኦነሠ የፖለቲካ ውክልናና አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ሪፈረንደም የማድረግ አማራጭ ይፈልጋል። እነዚህ የተለያዩ ምኞቶች ተዳምረው ወደ አንድ ላይ ሲመጡ፣ በማንኛውም ጊዜ ሊፈርስ የሚችል ተለዋዋጭ ጥምረት ይፈጥራሉ። እርስ በርስ የሚሰነዘሩ ክሶችም ነገሩን ውስብስብ ያደርጉታል።
ይህ እንቆቅልሽ የሚፈታው አንድ ወሳኝ የሆነን ግንዛቤ አጥርቶ በመረዳት ነው፡ ጥምረት ማለት ትዳር ሳይሆን ውል ነው። ውል ፍቅርን፣ የጋራ ታሪክን ወይም ማን ማንን እንደበደለ የጋራ ግንዛቤን አይጠይቅም። የሚጠይቀው ትክክለኛ የጋራ ስሌት ብቻ ነው—ተባብሮ መስራት ከመወዳደር የተሻለ ውጤት እንደሚያመጣ የጋራ ግንዛቤ መፍጠር እና ከስር የሚቀረውን ጥርጣሬ በአግባቡ መመለስ እና መቋቋም የሚችል ትብብርን መመስረት ነው።
ልምድ 1 አፍጋኒስታን Northern Aliiance– በአህያ ማገር የተሰራ ቤት ፣ ይበጣጠሳል ጅብ የጮኸ ለት
የአህመድ ሻህ መሱድ ጀምዒያተ ኢስላሚ (Ahmad Shah Massoud’s Jamiat-i Islami) እና የአብዱል ረሽድ ዶስተም ጁንቢሽ-ኢ ሚሊ (Abdul Rashid Dostum’s Junbish-i Milli) ሁለት የተለያዩ የአፍጋኒስታን ወታደራዊ-ፖለቲካዊ ድርጅቶች ናቸው።
አንደኛው በአብዛኛው የታጂክ ተወላጆችን ያካተተ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በኡዝቤክ ተወላጆች ይመራ ነበር።
የአፍጋኒስታኑ የሰሜናዊ ጥምረት በታጣቂዎች መካክል ሲመሰረት እንደ አንድነት ንቅናቄ ሆኖ አልተወለደም። የተመሰረተው በቅርብ ጊዜ እርስ በርስ ተዋግተው በነበሩ ከላይ በተጠቀሱት ድርጅቶች መካከል ነው። የአህመድ ሻህ መሱድ ጀምዒያተ ኢስላሚ እና የአብዱል ረሽድ ዶስተም ጁንቢሽ-ኢ ሚሊ ቀደም ሲል፣ በ1984 ዓ.ም በሶቪዬት መንግስት የሚመራው አስተዳደር ከወደቀ በኋላ በተከሰተው ጠንካራ የቡድን ግጭት ካቡልን ባወደመው ውጊያ ተሳታፊዎች ነበሩ። ዶስተም ራሱ ከመሱድ ጋር በተለያዩ ወቅቶች ከጉልቡዲን ሄክማትያር Gulbuddin Hekmatyar ጋር ተባብሮ ተዋግቷል፤ ከ1984 ዓ.ም በኋላ የነበሩ ጥምረቶች ደጋግመው ይዘታቸውን ቀይረዋል ብዙ ደም እንዲፈስም አድርጓል። የሃዛራው ሂዝብ-ኢ ወሃዳት Hazara’s Hizb-i Wahdat ኃይሎችም የራሳቸው ቁርሾና ከተፎካካሪ ኃይሎች ጋር የግጭት ታሪክ ነበራቸው። እነዚሁ ድርጅቶች እንደገና እርስ በርሳቸው መነጋገር አማራጭ የሌለው መንገድ መሆኑን ሲረዱት በጉያቸው ስር ፍትህ ያጡ ድምጽችን ፣ በረሃብ የሚቀጡ ነብሶችን ፣ የተደፈሩ እንስቶችን እንባ ታቅፈው ነበር።
የግንኙነት ስሌታቸውን የቀየረው እርቅ ሳይሆን ፣ ፍትህ ሰፍኖ ሳይሆን ፣ እንባ ታብሶ ሳይሆን የታሊባን ኃይል በ1988 ዓ.ም ካቡልን ተቆጣጥሮ ወደ ሰሜን መገስገሱ ነው። አንድ በአንድ ሊያሸንፋቸው የሚችልን የጋራ ኃይል ሲገጥሙ፣ መሱድ፣ ዶስተም እና ሌሎች አዛዦች እርስ በርስ መዋጋት ታሊባንን ብቻ እንደሚጠቅም ተገነዘቡ። የተባበሩት ግንባር The Northern Alliance የተመሰረተው መሪዎቹ አለመግባባታቸውን ስለፈቱ ሳይሆን፣ እያንዳንዳቸው ለብቻ ለመትረፍ መሞከሩ ከመተባበር ይልቅ የከበደ ስለሆነ ነው።
ይህ ለኢትዮጵያ ፋኖ፣ ትግራይ እና ኦሮሞ ኃይላት ሊሰመር የሚገባ ዋነኛ ትምህርት ነው፣ የመጨረሻው የጥምረት ቅርጽ ምንም ይሁን ምን። ጥምረት ውል እንጂ ጋብቻ አይደለም። ፍቅርን፣ የጋራ ታሪክን ወይም ማን ማንን እንደበደለ የጋራ ትርክትን አይጠይቅም። የሚጠይቀው ትክክለኛ የጋራ ግንዛቤ ብቻ ነው—ከሞት እንታደጋቸዋለን የሚሏችው ወገኖቻቸው በጋራ መስራት ስትራቴጂ ውስጥ ከሞት ለመትረፍ ሩቅ አይሆኑም።
ጥምረት ስትራቴጂያዊ አስፈላጊነት እንጂ የስሜት ቀመር አይደለም
Conflict is rarely a zero-sum game
የአፍጋኒስታኑ ሰሜናዊ ጥምረትን በቀላሉ “የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው” በሚል አመክንዮ ብቻ የተገነባ ጥምረት ብሎ መግለጽ ትልቅ ስህተት ይሆናል። የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው በሚል አመክንዮ ላይ ብቻ የተመሰረተ ጥምረት ቁልፉ ችግር ስጋቱ እንደቀነሰ ወይም አንድ አባል ተለይቶ ስምምነት ቢፈርም የተሻለ ውጤት እንደሚያገኝ ባሰበ ቁጥር የመፍረስ አዝማሚያው ከፍ ያለ ነው። የአፍጋኒስታኑን ሰሜናዊ የትብብር ግንባርን ለተወሰኑ ዓመታት፣ ምንም እንኳን ጉድለት ቢኖረውም፣ እውን ያደረገው ይበልጥ ቁልፍ እና ልዩ የሆነ ነገር ነው፡ የጥምረቱ መስራቾች በየራሳቸውን እንደ ሃገር አዳኝ ሳይሆን በጋራ የምትጠበቅ አገር እና በጋራ የሃገር እሴቶች የምትመሰረት እንጂ በአንደኛው ሃይል ህሳብ እና እቅድ የማትመሰረት ሃገር እንዳለቻቸው በጋራ መገንዘብና መስማማት መቻላቸው ነው። ጥምረቱ የሚያገለግለው ዓላማ ጥምረቱ ከሚዋጋለት ድል በላይ መዝለቅ አለበት፣ አለበለዚያ ጥምረቱ ራሱ ከጅምሩ ኪሳራ ነው።
አንድነት ሳይሆን ቅንጅት፡ ራስ ገዝነትን የጠበቀ ትብብር
ከአፍጋኒስታኑ ሰሜናዊ ጥምረት ውስጥ እጅግ አስፈላጊ ከሆኑት ቴክኒካዊ ባህሪያት አንዱ የተለያዩት ታጣቂዎች ፈጽሞ አንድ ወጥ ብሔራዊ ሠራዊት ሆኖ በአንድ ትዕዛዝ ስር ለመዋሃድ ሙከራ አለማድረጋቸው ነው። መሱድ ቁልፉ ወታደራዊ ሰው ሆኖ ቢቀጥልም፣ የዶስተም ጁንቢሽ የራሱን የትዕዛዝ መዋቅር፣ የራሱን የግዛት ይዞታና የራሱን ውሳኔ አሰጣጥ ጠብቆ ቀጠለ። የሃዛራ ኃይሎችም፣ በኋላም በሄራት ዙሪያ የነበሩት የኢስማኤል ካን ኃይሎችም እንዲሁ ድርጅታቸውን አልበታተኑም። ጥምረቱ ስትራቴጂካዊ ትብብር እንጂ ድርጅታዊ ውህደት አልጠየቀም። የትበላለህ ፖለቲካ ያገሪቱ መለያ መሆኑ ስለሚታወቅ ጥያቄው ተገቢ ነበር እናም እንዲህ ላለው ጥርጣሬ የተሰጠ ተግባራዊ ምላሽ ነበር። መሱድ ዶስተም ጁንቢሽን እንዲበትንና በአንድ የትዕዛዝ ሰንሰለት ስር እንዲገባ ቢጠይቅ ኖሮ፣ ዶስተም እምቢ ለማለት በቂ ምክንያት ይኖረው ነበር—አዛዥንትንና ስልጣንን ለቀድሞ ተቀናቃኝ አሳልፎ መስጠት ትብብሩን አደገኛ እና ተጋላጭነት ያደርገዋል።
ይህ ኢትዮጵያውያን ኃይላት በግልጽ ሊያስቀምጡት የሚገባ ልዩነት ነው፡ ስትራቴጂያዊ ቅንጅት ድርጅታዊ ውህደትን አይጠይቅም። የፋኖ፣ የትግራይ እና የኦሮሞ ድርጅቶች ጥምረት ውጤታማ ለመሆን አንድ ወጥ ሠራዊት መሆን አያስፈልገውም፤ የሚያስፈልገው በጥምረት ደረጃ በጋራ የሚወሰኑ ጉዳዮች—ውጫዊ ውክልና፣ ቀይ መስመሮች፣ የግጭት አፈታት ዘዴ፣ የሽግግር ማዕቀፍ—እና እያንዳንዱ አባል በራሱ ቁጥጥር ስር በሚያቆያቸው ጉዳዮች መካከል ግልጽ ድንበር ማስቀመጥ ነው። ይህን ድንበር ግልጽ ሳያደርጉ መተው በመጨረሻ ደካማ ጥምረትን የሚያፈርሰውን ጥያቄ ያስነሳል፡ በእርግጥ ማን ነው ኃላፊነት ላይ ያለው? ማንስ ነው በጸጥታ ሌላውን ለመቆጣጠር የሚሞክረው?
ራስ ገዝነትና ገደቦቹ
መዋሃድ አማራጩ መንገድ ስላልሆነና ትብብርን በሥነ ልቦና ደረጃ ተቀባይነት እንዲኖረው የሚያደርግው የራስ ገዝ አመራር የተወሰነ ገደብ ካለፈ ደግሞ መናበብ እና ቅንጅትን የማይቻል ያደርገዋል። ይህ ችግር የአፍጋኒስታን ሰሜናዊ ጥምረት እውነተኛ ደካማ ጎን ነበር። አባል ኃይላቱ የተለያዩ የውጭ ደጋፊዎች ነበሯቸው—ኢራን፣ ሩሲያ እና የመካከለኛው እስያ ሀገራት እያንዳንዳቸው የየራሳቸውን ፍላጎት ለማራመድ የተለያዩ የጥምረቱን ክፍሎች ይደግፉ ነበር፤ ፓኪስታን ደግሞ ተቀናቃኛቸውን ታሊባንን ትደግፍ ነበር። በአባል ኃይላቱ መካከል የነበረው ቅንጅት ብዙ ጊዜ ወጥነት የጎደለው ነበር። ለውጭ አጀንዳም ተገዥ መሆንን ውይም patronage or clientélisme ይፈጥራል።
ይህን ተጋላጭነት እና ተከትሎ የመጣውን ጉዳት በጉልህ ያሳየው ክስተት በ1989 ዓ.ም ተከሰተ። ከዶስተም ከፍተኛ አዛዦች አንዱ የነበረው አብዱል ማሊክ ፓህላዋን፣ ከታሊባን ጋር በድብቅ ድርድር ገብቶ በሰሜን አፍጋኒስታን ላይ ስልጣን እንደሚሰጠው ቃል ተገብቶለት ነበር ፤ ተቀናቃኙን አዛዥ ኢስማኤል ካንን ለታሊባን አሳልፎ ሰጠ፣ ለታሊባን ኃይሎችም ወደ ማዛር-ኢ-ሻሪፍ ሰተት ብለው የሚገቡበትን መንገድ ወታደራዊ እቅዶችን አቀበለ። ዶስተም ወደ ለስደት ተዳረገ። ይህ የድብቅ ስምምነት ግን በጥቂት ቀናት ውስጥ ፈረሰ፤ ታሊባን የማሊክን ተዋጊዎች ትጥቅ ማስፈታት ሲጀምር ስምምነቱን በመጣስ፣ ለሁለቱም ወገኖች ውድ በሆነ ዋጋ ታሊባንን ከከተማዋ ያስወጣ አመጽ ቀሰቀሰ።
ይህ ክስተት ተጣማሪዎች በግንባር ቀድምትነት ሊያስቡበት የሚገባ ነገር እንደሆነ ያሳያል። የጥምረቱ ጥንካሬ የሚመነጨው ለዚህ ችግር የሚፈጥሩት መፍትሄ ይሆናል። ጥምረት ክህደትን ከትብብር ይልቅ ከባድ ዋጋ የሚያሰከፍል ማድረግ አለበት፣ ለዚህም ነው በጥምረቱ አደረጃጀት ውስጥ የግለሰብ ትጽእኖ ከጅምሩ ገደብ ሊበጀለት የሚገባው።
የውጭ ድጋፍ ጉዳይም ተመሳሳይ ትምህርት ይሰጣል፡ የውጭ ድጋፍ ጥምረቱን ማጠናከር እንጂ አባላቱን ተፎካካሪ ደንበኞች ማድረግ የለበትም።
ድል ማድረግ እና አገርን መግዛት አንድ አይደሉም
አሜሪካ ከመስከረም 2001 ጥቃት በኋላ ጦርነቱን ስትቀላቀል፣ ሰሜናዊው ጥምረት ታሊባንን ሙሉ በሙሉ ሳያሸንፍ ለአምስት ዓመታት በትጥቅ ትግል እያሳለፈ ነበር። ያንን የጦርነት ቀመር ያለምንም ጥርጥር የቀየረው የአሜሪካ የአየር ኃይል ድጋፍ ነው፡ በጥቂት ሳምንታት ውስጥ የታሊባን ምሽጎች ፈረሱ፣ የሰሜናዊ ጥምረት ኃይሎችም በህዳር 2001 ካቡል ገቡ። ለኢትዮጵያ የበለጠ አስፈላጊው ትምህርት ግን ከዚህ ወታደራዊ ድል በኋላ በተከሰተው ነገር ውስጥ ይገኛል።
የህዝብን ጠላት ለመጣል የበቃ ጥምረት ግን ለመግዛትም በራሱ በቂ አልነበረም። ሰሜናዊው ጥምረት ህልውናን ለማስቀጠል እና ለጦር ሜዳ ቅንጅት የሚበቁ ዘዴዎችን ገንብቶ ነበር። አጠቃላይ ሀገሪቱን ለማስተዳደር የሚያስችል አካታች ዘዴ ግን አልገነባም ነበር፤ የራሱ አባል አዛዦችም ሙሉውን የአፍጋኒስታን የፖለቲካና የዘውግ ስብጥር አይወክሉም ነበር በተለይም የታሊባን መሰረት የሆኑትን ደቡባዊ ፓሽቱኖችን። ይህ ክፍተት ነበር የቦን ጉባኤ እንዲጠራ የሆነበት ምክንያት፤ ጦርነትን ማሸነፍ የቻለ ጥምረት፣ በራሱ በመላ ሀገሪቱ ተቀባይነት ሊኖረው የሚችል መንግስት እንዳልነበር ስላሳየ።
ችግሩ ግን በቦን ስብሰባ ላይ ማን ተቀምጦ ማን አልተቀመጠም በሚል ብቻ የተወሰነ አልነበረም። ከዚያ በኋላ በነበሩት ዓመታት፣ የቀድሞ የሰሜናዊ ጥምረት አዛዦች በአዲሱ የአፍጋኒስታን መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የፖለቲካና የጸጥታ ተጽዕኖ ማድረጋቸውን ቀጠሉ፤ የትጥቅ መፍታት እና የፖለቲካ ስልጣን ክፍፍል ጥያቄን ለመፍታት አስቸጋሪ ሆነ።
የኢትዮጵያ ጥምረት ከድል በፊት ሊፈታው የሚገባው ጥያቄ
ፋኖ፣ የትግራይ እና ኦሮሞ ኃይላት፣ መንግስት ተቀምጦ አገር ምን መምሰል አለባት የሚል ክርክር ላይ መሳተፍ የለባቸውም በሁለት ምክንያት ፣ የምጀመሪያው የውክልና እጥረት ነው። እነዚህ ታጣቂ ሃይሎች የህልውና ችግርን መሰረት ያደረጉ ብሄርተኞች እንደመሆናቸው መጠን መላውን ኢትዮጲያ አይወክልም። ሁለተኛ ይህ ውክልና ቢኖራቸው እንኳ ለመፈጸም የሚያስችል ፖለቲካዊም ሆነ ቁሳዊ ግባዓት የለም። ነገር ግን ስለወደፊቱ ጠንቅቆ የሚያስብ ጥምረት በመሆን እነዚህን ጥያቄዎች ከወዲሁ መመለስ አለበት፡ ከመንግስት መወገድ ባለፈ የጥምረቱ የጋራ የፖለቲካ ግብ ምንድን ነው? ለጥምረቱ በጠቅላላ የሚገባው ውሳኔ የትኛው ነው፣ በእያንዳንዱ ድርጅት ቁጥጥር ስር የሚቀረውስ የትኛው ነው? ጥምረቱን በውጭ የሚወክለው ማን ነው፣ በስሙስ ለመደራደር የተፈቀደለት ማን ነው? በአባላት መካከል የሚነሳ አለመግባባት ውጫዊ ደጋፊ ሳያስፈልገው የሚፈታበት ዘዴ ምንድን ነው? የመበላላት ዓባዜ እንደማይኖር ዋስትናው ምንድን ነው? እና ከሁሉም በላይ፣ ጥምረቱ ላቋቋመው ዓላማ ከተሳካ በኋላ የትጥቅ አደረጃጀቶች፣ አዛዦችና የፖለቲካ ድርጅቶች ምን ይሆናሉ—የቀድሞ አጋሮች ሰላማዊ የፖለቲካ ተፎካካሪ መሆን ይችላሉ፣ ወይስ ጥምረቱ ራሱ ሊለውጠው ካሰበው የፖለቲካ ስርዓት ቋሚ አካል ይሆናል?
ሽግግር የሚጀምሩ የትጥቅ ድርጅቶች ከሽግግር በኋላ የሚመጣውን የፖለቲካ ስርዓት በራስ-ሰር መያዝ የለባቸውም።
ከጥምረቱ ውጪ ያሉት አማራጮች አክሳሪ መሆናቸው መሰመር ይገባዋል
የአፍጋኒስታኑ ሰሜናዊ ጥምረት ትቶልን ያለፈው እጅግ ጥልቅ ትምህርት ስለ ስልት ብቻ አይደለም። የማይተማመኑ ወገኖችን ወደ ትብብር ስለሚያመጣው ትክክለኛ መንገድ ነው። መሱድ ለአፍጋኒስታን ያለውን የፖለቲካ ራዕይ ዶስተም ያምናል ብሎ ማመን አላስፈለገውም። ዶስተምም የኡዝቤክን ጥቅም መሱድ እንደ ራሱ ጥቅም አድርጎ ይከላከላል ብሎ ማመን አላስፈለገውም። ሁለቱም፣ ከሃዛራና ከሌሎች የጥምረቱ አዛዦች ጋር የተረዱት ይበልጥ ከባዱንና አስፈላጊውን እውነታ ብቻ ነው፡ ብቻቸውን ከመሆን ይልቅ አብረው ሲሆኑ የተጋላጭነታቸው መጠን ይቀንሳል። ይህ ስሌት እንጂ ስሜት አይደለም ጥምረቶች የሚገነቡበት የማዕዘን መሠረት ነው።
ለማንኛውም የኢትዮጵያ ጥምረት ተግባራዊው ፈተና ፋኖ፣ ትግራይ እና ኦሮሞ ኃይላት እርስ በርሳቸው መተማመን ይችላሉ ወይ የሚለው አይደለም—ይህ በቅርብ ጊዜ ውስጥ ሊደረስበት የሚችል ግብ እንዳልሆነ አያጠያይቅም፣ እንዲህ ማሰብም ጥምረቱን ገና ከጥንስሡ ለተስፋ መቁረጥ መዳረግ ነው። እውነተኛው ፈተና እና ጥያቄ ቁልጭ ያለ እና ሊተገበርም የሚችል ነው፡ ጥምረቱ አለመጣመርን አደገኛ ማድረግ ይችላል ወይ? ግቡ የሌለ መተማመንን መፍጠር አይደለም። ግቡ ገና በጥርጣሬ ውስጥ ላሉ ወገኖች ትብብር ምክንያታዊ የሚያደርጉ አደረጃጅቶች መገንባት ነው።
ልምድ 2 – የእምነት ውድነት፡ የሶርያ ልምድ
ወደ ሶርያ ስንዞር፣ የተለየ ግን ተመጋጋቢ የሆነ ልምድ እናገኛለን። በጥቅምት 2006 ዓ.ም ከደማስቆ ውጭ የነበሩ 29 ታጣቂ ቡድኖች ተሰብስበው አንድ ሠራዊት ሆነናል ብለው አወጁ። በእርግጥ አልሆኑም። በጥቂት ሳምንታት ውስጥ አንዳንዶቹ እንደገና እርስ በርስ ተዋጉ፤ ሌሎች ድግሞ በአንድነታቸው ጸኑ። ይህ በሶርያ ታጣቂ ቡድኖችታሪክ ውስጥ ደግሞ ደጋግሞ ተከስቷል።
ልብ ልንለው የሚገባ ልዩነት እዚህ ላይ ይነሳል፣ የሶርያ ተቃዋሚ ጥምረቶች አንድ ትልቅ ልምድ ያሳዩን ነገር ቢኖር ብዙ ጥምረቶች እዚህ ነጥብ ላይ ሲደርሱ እንደሚፈርሱ ነው። ጭልጥ ባለ ጦርነት መሃል አንዱ ተጣማሪ ሌላውን ጊዜ ጠብቆ ሁኔታዎች ሲመቹት ከጂ እንደማይሆን እና ዘላቂ ተጣማሪ ለመሆኑ እምነት ለማሳደር ቀላል አይደለም ያውም ጥምረቱ እርስ በርስ ጠላት በሆኑት መካከል የሚደረግ በመሆኑ። እምነትን ለመገንባት ጊዜ ይጠይቃል ፣ የ2005 እና 2006 ዓ.ም የሶርያ ተጣማሪ ቡድኖች ይህ ጊዜ አልነበራቸውም፣ ወደ ወዳጅነት አቅጣጫ የሚያመራ የጋራ ታሪክም አልነበራቸውም።
ከሚያስተማምን የጋራ ታሪክ ይልቅ ጥምረቱን እንዲመርጡ ያስቻላቸው ጉዳይ Predictibility ነበር። Predictibility ወይም አስቀድሞ መገመት መቻል ሌላኛው ተጣማሪ ወገን ደግ አሳቢ ነው ብሎ ማመንን አይጠይቅም ፣ የሚጠይቀው ሌላኛው ተጣማሪ ወገን ምን ለማድረግ እንደሚገደድ፣ ምን ማድረግ እንደተከለከለ፣ ስምምነቱን ቢጥስ ምን እንደሚፈጠር እና ቢጥስ ማን እንደሚያስተውል እና ምን እንደሚከሰ በበቂ እምነት ማወቅን ብቻ ነው። አንድ አዛዥ ሌላኛው ተጣማሪ ቡድን እንደሚወደው ማመን አያስፈልገውም። የሚያስፈልገው ተጣማሪው ቡድን ለጋራ ክወና የተመደበውን መሣሪያ ቢወስድ ወይም ከገዢው አካል ጋር የጎንዮሽ ንግግር ከፍተኛ ዋጋ የሚያስከፍለው መሆኑን ማመን ብቻ ነው።
እናም ለጥምረታቸው መሰረት የሆነው መተማመን ባለመኖሩና መተካት ተገቢ ሆኖ በመገኘቱ ከጭፍን መተማመን ይልቅ የእምነት ውል ቢጣስ የሚኖረው ቅጣት እንዲተማመኑ አድርጓቸዋል ፣ ውህደትን አስቀደመው ያወጁት ቡድኖች ጠፉ።
ለኢትዮጵያ የጥመረት ኃይላት የተከፋፈለ የተቃዋሚ ገጽታ ይህ ከሌላ ማንኛውም ነገር በፊት ሊታሰብበት የሚገባ ሃሳብ ነው። ፋኖ-ተኮር ኃይላት፣ የትግራይ የፖለቲካና የትጥቅ ማህበረሰቦች፣ እና የኦሮሞ የፖለቲካና የትጥቅ ኃይላት፣ ስለትግራይ ጦርነት ወይም ስለ አማራና ኦሮሚያ ግጭቶች ማን ማንን እንዳደረሰበት የተለያየ ትርክታቸውን ከመፍታት በፊት በምንም ላይ አብረው መስራት አይጠበቅባቸውም። የሚያስፈልጋቸው ፕራግማቲክ የሆነ አቅራረብ ነው።
እጅግ በቀላሉ ወደ ኢትዮጵያ ሊሸጋገር የሚችለው የሶርያ ፈጠራ የጥምረቱ ኃይል አንድ ትዕዛዝ፣ አንድ ግምጃ ቤት ወይም አንድ የፖለቲካ ፕሮግራም እንዲጋሩ አለመጠየቁ ነው። የሚጠይቀው አንድ ነገር ብቻ ነው፡ ለተወሰነ፣ ገደብ ላለው ተግባር፣ በተወሰነ ቦታ ውስጥ፣ የተሳታፊ ኃይላት እንቅስቃሴያቸውን ያስተባብራሉ፣ ለዚያ ተግባር አግባብነት ያለው ታክቲካዊ መረጃ ይጋራሉ፣ እርስ በርስ የሚያጋልጥ ተግባርንም ያስወግዳሉ። እያንዳንዱ ኃይል የራሱን ተዋጊዎች፣ የራሱን ገንዘብ፣ የራሱን አመራርና ስም ይይዛል።
ትንንሽ ስምምነቶች ትልቅ ስምምነት ይገነባሉ
የሶርያን የጥምር ጦር መዝገብ በጥንቃቄ ስንመለከት ከየትኛውም ታላቅ ስትራቴጂያዊ ንድፍ ይልቅ ጎልቶ የሚታይ አንድ ጉዳይ አለ፡ የፀኑ ጥምረቶች የተገነቡት ከአንድ ትልቅ እና ግዙፍ ስምምነት ይልቅ ተከታታይ የሆኑ ትንንሽ ስኬታማ የትብብር ተግባራትን መፈጸም ነበር። በየካቲት 2006 ዓ.ም በሶሪያ በደራ ግዛት የተመሰረተው “ደቡባዊ ግንባር” ግልጽ ማሳያ ነው።
ደቡባዊ ሶርያ ሰሜኑ ያልነበረው መዋቅራዊ አደረጃጀት ነበረው ፣ ይህ አደረጃጀት በአማን የተመሰረተ አንድ የወታደራዊ ኦፕሬሽን ማዕከል ፣ ከሃውራን የጎሳና ገበሬዎች የተውጣጣ ይበልጥ ማህበራዊ ትስስር ያለው የአማፂ መሠረት፣ እና ጂኦግራፊ አድቫንቴጀ ነበራቸው። ይህ ሁሉ ግን አንድነትን በራሱ አላመጣም። ያመጣው ወደ 50 የተለያዩ ኃይላት—አንዳንድ ግምቶች የመጨረሻውን ቁጥር ወደ 58 ያደርሱታል። ይህ ሁሉ ታጣቂ ቡድን ግን በተሳለጠ መልኩ በአንድ ሰንሰለት ግንኙነት ማድረግ ተችሎ ነበር። ምዕራባውያን መንግስታት “ደቡባዊ ግንባርን” ከዋና ዋና ተቃዋሚ ኃይሎች ውስጥ በደንብ የተደራጀ ብለው ገልጸውታል፤ በ2007 ዓ.ም ደግሞ ከዮርዳኖስ ጋር ያለውን የናሲብ ድንበርን ተቆጣጠረ፣ ከተቃዋሚው ጎን ከታዩት ወሳኝ የተግባር ስኬቶች መካከልም አንዱ ሆኖ።
ነገር ግን የደቡባዊ ግንባር (Southern Front) የራሱ ታሪክ ጸሐፊዎች ስብስብ ታሪኩን ሲዘግቡ ከነበረው በላይ አጋንነው ላለማቅረብ ይጠነቀቃሉ። በ2015 (እ.ኤ.አ.) ግጭቱን በቅርበት ይከታተል የነበረው የካርተር ማዕከል (Carter Center) ፡ ስብስቡን እውነተኛ አንድ የሆነ ዕዝ ወይም ድርጅታዊ መዋቅር የሌለው ጥምረት እንደሆነ ገልጾታል። በውጤቱም ለተለያዩ ከተሞች፣ ጎሳዎች እና ሀይማኖቶች ታማኝ የሆኑ ሃምሳ የተለያዩ አዛዦች፡ አንዳቸው በሌላው ላይ የበላይነት ሳይይዙ ለዓመታት በአንድ ጥላ ስር እንዲቆዩ ያስቻላቸው ቅድመ-ሁኔታ ፈጠረ።
ለኢትዮጵያ ጥምረት የደቡባዊ ግንባር (Southern Front) የሚያስተላልፈው እውነተኛ ትምህርት ቢኖር “ሁሉን ጠርናፊ ጥላ ቡድን መስረቱ” የሚለው አይደለም ይልቁንም ትንንሽ እና የሚታዩ ስኬታማ ትብብሮች መፈጸም መተማመንን ያደረጃል። የፋኖ ፣ የትግራይ እና የኦሮሞ አካላትን ያቀፈ ጥምረት ስለ ፌደራሊዝም፣ ስለ ግዛት እና ስለ መጪው ህገ-መንግስታዊ ስርዓት የሚሸፍን የጋራ የፖለቲካ ፕሮግራም ለመቅረጽ በቀጥታ ለመዝለል ቢሞክር የሶርያን በጣም ደካማ ጥምረቶችን ስህተት ይደግማል ማለት ነው።
በኅዳር 2013 (እ.ኤ.አ.) ሰባት ዋና ዋና እስላማዊ ቡድኖች—ከእነሱም መካከል አህራር አል-ሻም፣ የደማስቆው ጄይሽ አል-እስላም እና የሀሌብ ትልቁ ተዋጊ ኃይል የሆነው አል-ተውሂድ ብርጌድ ይገኙበታል—የተለያዩ ማንነቶቻቸውን አፍርሰው “እስላማዊ ግንባር” (Islamic Front) ወደሚል አንድ አዲስ ድርጅት መቀላቀላቸውን አወጁ። ነገር ግን እንደታወጀው አልፀናም።
ችግሩ ርዕዮት አልነበረም፤ የ”እስላማዊ ግንባር” አባል ኃይላት እርስ በርስ ከ”ደቡባዊ ግንባር” በበለጠ ርዕዮተ ዓለማዊ ቅርበት ነበራቸው። ችግሩ ውህደቱ ጊዜውን የዋጀ አለመሆኑ ነው። ላለፉት ሁለት ዓመታት ራስ ገዝ አስተዳደር ፣ የደጋፊ እና ተዋጊ ኃይል ሲገነቡ የቆዩ አዛዦች ያንን ሁሉ ጦረኛ አደረጃጀት ወደ አንድ የጋራ ማንነት በአንድ አዋጅ እንዲያፈርሱ ተጠየቁ። ያንን የሚያስችል ለዓመታት የተከማቸ ስኬታማ ትብብር ሳይኖራቸው የአንድነት አዋጅ የግንባታውን ሂደት ተካ።
የኢትዮጲያ ጥምር ኃይሎች ከውጭ ሆነው ለሚመለከቱ የዲያስፖራ ተመልካቾች ሲባል ህገ መንግስታዊ ጥያቄዎችን ግዛታዊ ውዝግቦችን አሊያም የውህደት ጥያቄዎችን ለመመልስ ለመሞከር የሚፈጠር ውህደት የሶሪያ እስልምና ግንባርን ስህተት መድገም ይሆናል።
የውጭ ድጋፍ እና መዘዞቹ
የውጭ እርዳታ ለጋሾች እና ደጋፊዎች የነበራቸውን ሚና ሳያነሱ ስለ ሶርያ የጥምረት ግንባታ እውነተኛ ታሪክ ማቅረብ አይቻልም፤ ምክንያቱም የውጭ ሀገራት ድጋፍ የየእያንዳንዱን ጥምረት ፖለቲካዊና ማህበራዊ አመለካከት የቀረጸ ስለነበር። በኦማን በሚገኘው የወታደራዊ ኦፐሬሽን ማዕከል (MOC) በኩል የተደረገው የደቡባዊ ግንባር ቅንጅት፣ ብዙውን ጊዜ እንደ ጥምረት ግንባታ ስኬት ይጠቀሳል—ይኸውም የደቡብ ግንባር በደርዘን ከሚቆጠሩ ተፎካካሪዎች ጋር ዘርፈ ብዙ ግንኙነቶች ከማድረግ ይልቅ በአንድ በተሳለጠ መስመር በኩል ድጋፍ እንዲያገኙ በማስቻሉ ረገድ ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል። ነገር ግን አንድነትን የገነባው ይህ የተሳለጠ አሠራር፣ በመጨረሻም የደቡባዊ ግንባር የፖለቲካ ልጓም ሆነና መሰናክል ሆነ፡ በ2015 (እ.ኤ.አ.) መገባደጃ ላይ ሩሲያ እና ዮርዳኖስ በደቡብ ሶርያ ግንባር ላይ ላይ በቀጥታ መሳተፍ ሲጀምሩ፣ በኦማኑ መስመር ላይ ጥገኛ የነበሩት ቡድኖች የደጋፊያቸው ስሌት ያለእነሱ ተሳትፎ መለወጡን ተገነዘቡ፤ በአንድ የሳለጠ መስመር ላይ ጥገኛ መሆን ለነሱ ጥቅም እንደዋለው ሁሉ በእነሱ ላይም በቀላሉ ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል የማስገደጃ ነጥብ እንደሆነ ተረዱ።
የውጭ ጣልቃ ገብነትን ለመመልከት ወደ ሰሜን ስንሄድ ሁኔታው ይበልጥ በግልጽ የተከፋፈለ እና የከፋ ነበር። ቱርክ፣ ኳታር እና ሳዑዲ ዓረቢያ የተለያዩ የጥምረቱን ቡድኖችን ሲሻቸው በጎራ አንዳንዴ በተፎካካሪነት ይደግፉ ነበር፤ የእነሱ ተፎካካሪነት ደግሞ የተዋሃደ የፖለቲካ እና የወታደራዊ ቅንጅት ሊቀርፈው የሚገባውን መከፋፈል ይበልጥ እንዳባባሰው በራሳቸው በሶርያውያን እና በውጭ ተመራማሪዎች በቋሚነት ይወቀስ ነበር።
የኢትዮጵያ ጥምር ኃይላት ደጋፊ አካላት ከሶሪያው የተለየ ቢሆንም ተዛማጅነት ባለው ሁኔታ ውስጥ ይገኛሉ፤ ይህም በፋኖ-አሰላለፍ ውስጥ ባሉ፣ በትግራይ እና በኦሮሞ አካላት መካከል በእጅጉ የሚለያዩ የዲያስፖራ የገንዘብ ድጋፍ መዋቅሮችን፣ የክልላዊ መንግስታት ግንኙነቶችን እና የዓለም አቀፍ ትኩረትን የሚጨምር አደረጃጀቶችን ያካትታል። የሶርያ ተሞክሮ እንደሚያሳየው አደጋው እራሱ ጥምረቱ የውጭ ድጋፍ መቀበሉ ሳይሆን፣ የውጭ ድጋፍ አቅራቢው በጥምረቱ ውስጥ የመሾም የመሻር (veto) መብት እንዲኖረው መፈቀዱ ነው።
ለዚህ እንቅፋት እንደ መፍትሄ ሊታሰቡባቸው የሚገቡ ድርጅታዊ/ተቋማዊ ምላሾችን ማውጠንጠን ቅብጠት አይደለም። ይኸውም ምንም አይነት አባል ከሌሎች አካላት ጋር የተደበቀ የውጭ ግንኙነት እንደሌለው የሚያረጋግጥ የግልጽነት መመሪያ፤ ማንኛውም አባል ድርጅት በጥምረቱ ስም ለውጭ መንግስት ወይም ለለጋሽ አካል በግል ውሳኔ ውል እንደማይገባ የሚገልጽ የጋራ መመሪያ፤ እና አጠቃላይ ጥምረቱን በሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ ከውጭ አካላት ጋር በተናጠል ሳይሆን በጋራ መደራደር እና የመሳሰሉት ናቸው።
የሶርያ ልምድ እንደሚያሳየው ይህንን አሰራር ማስፈጸም አስቸጋሪ እንደሆነና በእርግጥም ሙሉ በሙሉ ይከበሩ የነበረው ከስንት አንዴ እንደነበር ነው። እንዲህ ያሉ ጉዳዮች ለመፈጸም ቢያስቸግሩም በስምምነት በሰነድ መልክ መቀመጡ ከጉዳቱ ጥቅሙ ይልቃል።
ጥምረቱ ተአማኒ ግጭት አፈታት ዘዴ ያስፈልገዋል
ማንኛውም ጥምረት፣በትግል ሂደት ውስጥ መስራቾቹ ያላሰቡት እና ያልጠበቁት ነገር አለመግባባት መፍጠሩ አይቀሬ ነው። የመጀመሪያው ከባድ የውስጥ አለመግባባት የፈጥረውን እንቅፋት በተሻገሩት የሶርያ ጥምረቶች እና ባልተሻገሩት መካከል ያለው ልዩነት የአለምግባባቱ ውስብስብነት ውይም መካረር አልነበረም። ይልቁንም አለመግባባቱ ይፋዊ፣ ግላዊ እና ወደ መልሶ የማይጠገን ከመሆኑ በፊት በቁጥጥር ስር የሚያውለው/የሚያግደው አሰራር መኖሩና አለመኖሩ ነበር። እነዚህ አሰራሮች በነበሩባቸው ቦታዎች ሁሉ፣ ኢ መደበኛ የመሆን አዝማሚያ ነበራቸው።
እንዲህ ዓይነት የግጭት አፈታት አሠራር በሌለበት ቦታ፣ በቁጥጥር ሥር በዋለ የፍተሻ ጣቢያ፣ ከከዳተኛ ወይም ከመንግሥት ጋር ተባብረሃል በሚል ክስ ከሁሉም የሚነሱ አለመግባባቶች በጥቂት ቀናት ውስጥ ወደ እርስ በርስ ግጭት ሊያድጉ ይችሉ ነበር፤ ይህም ተቃዋሚው አካል እጠብቀዋለሁ በሚለው ህዝብ ዘንድ አጠቃላይ ተአማኒነቱን እንዲያጣ ያደርገዋል።
ይህ ምናልባትም የሶርያ የጥምር ጦር ግንባታ ታሪክ ለማንኛውም የኢትዮጵያ ጥምረት መዋቅር የሚያስተላልፈው ብቸኛው እና በጣም ተጨባጭ ተቋማዊ የውሳኔ ሃሳብ ሊሆን ይችላል። አለመግባባቶች ከማባባሳቸው በፊት በቁጥጥር ስር ለማዋል የሚያስችል ከማንኛውም ነጠላ አባል ድርጅት አመራር ነፃ የሆነ ቋሚ እና በህግ የታቀፈ አሰራር/መዋቅር መዘርጋት ለአስተማማኘ ጥምረት መሰረት ነው።
ይህን ተግባራዊ ማድረግ የተወሳሰበ መሆን የለበትም። አስቀድሞ ስምምነት የተደረገበት ሊሆን ይገባል፤ ይህም በፋኖ-አሰላለፍ ባሉና በትግራይ አካላት መካከል፣ ወይም በኦሮሞና በአማራ-አሰላለፍ ባሉት መካከል የመጀመሪያው ከባድ አለመግባባት በሚነሳበት ጊዜ፣ የትኛውም ወገን አስቀድሞ እጁን እንዲሰጥ ወይም ግጭቱን እንዲያባብስ ሳያስገድድ፣ አቤቱታን ለማቅረብ የሚያስችል ቀድሞ የሚታወቅ የመገናኛ መስመር እንዲኖር ማድረግ ያስፈልጋል።
ቁምነገሩ
ስኬታማና ዘላቂ ጥምረቶች በሦስት መሠረታዊ መርሆች ላይ ይመሠረታሉ የሚል ግንዛቤ ነው።
አንደኛው፦ ደረጃ በደረጃ ተቋም ግንባታ — በእያንዳንዱ ተጣማሪ ኃይል ልዩ ማንነት እና በጋራ ትዕዛዝ መዋቅር መካከል ያለውን ሚዛን መጠበቅ ነው። ከሰሜናዊ ጥምረት እንደተማርነው፤ ማዕከላዊ ቅንጅትና ያልተመጣጠነ ራስ ገዝነት ተመጣጣኝ ካልሆኑ ትብብራቸው ራሱ አደገኛ ይሆናል።
ሁለተኛው፦ የውጭ ተፅዕኖን ወደ ስትራቴጂክ ጥቅም መቀየር — ከውጭ የሚገኝ ድጋፍ፣ ጥገኝነት ሳይሆን ጥቅም ሆኖ እንዲያገለግል ማድረግ ነው።
ሦስተኛው፦ ደረጃ በደረጃ የግጭት አፈታት አካሄድ ነው — «ሁሉንም ወይም ምንም» ከሚል ስትራቴጂ ይልቅ፤ ቀስ በቀስ የሚገኙ ስኬቶች መተማመንንና ትብብርን ይገነባሉ፤ የውስጥ ግጭት አደጋንም ይቀንሳሉ፤ ለዘላቂ የፖለቲካ ሽግግርም መሠረትም ይጥላሉ።
መደምደሚያ፡
አንድነት እንደ ህልውና ግዴታ
ኢትዮጵያ በታሪክ መስመር ውስጥ መስቀለኛ መንገድ ላይ ቆማለች። ከአፍጋኒስታን እና ከሶርያ የምንማራቸው ትምህርቶች ወደ አንድ እውነት ያመራሉ፦ ጥምረት ምርጫ ሳይሆን ህልውናን የማስጠበቅ ግዴታ ነው። ሳይጣመሩ የሚደረግ የህልውና ትግል ዋጋ የሚለካው በሰው ሕይወት ፣ በተደመሰሱ ከተሞች ፣ በተበታተኑ ቤተሰቦች ፣ በሚደፈሩ እንስቶች እና በአክራሪነት በተጠመዱ ትውልዶች ነው። ነገር ግን ይህ ጽሑፍ ትልቅ የጥንቃቄ መልዕክትን ማስተላለፍ ይፈልጋል—ጥምረት ማለት ወዲያውኑ የተዋሃደ ዕዝ፣ ነጠላ ቃል አቀባይ ወይም ነጠላ የፖለቲካ ፕሮግራም ማወጅ ማለት አይደለም።
ይህ ዓይነቱ አካሄድ «የእስላማዊ ግንባርን» ውድቀትን የመደገም አደጋ አለው። ጥምረት ማለት ይልቁንም ደረጃ በደረጃ የሚገነባ፤ ተጨባጭ በሆኑ ፣ በግልጽ በሚታዩ እና በተግባር በሚተረጎሙ ስምምነቶች ላይ የተመሠረተ፤ ራስ-ገዝነትን የሚያከብር፤ የመፍረስ ስጋትን በግልጽ ድንበሮች የሚቀርፍ፤ የውጭ ተፅዕኖን ወደ ስትራቴጂክ ጥቅም የሚቀይር፤ እና ከሁሉም በላይ ደግሞ ከፖለቲካ ጣሪያ ይልቅ በፖለቲካ ወለል ላይ የሚያተኩር ሂደት ነው።
ይህ የታሪክ አጋጣሚ የፈጠረው የሞራል ግዴታ ግልጽ ነው፦ ጥምረቱ ቅቡልነት የሚያጣው ግላዊ ፍላጎትን ከህልውና በላይ፣ ርዕዮተ-ዓለምን ደግሞ ከአንድነት በላይ ሲያስቀድም ነው። ለኢትዮጵያ ጥምር ኃይላት ወደፊት የሚወሰደው መንገድ ራዕይ ያለው አመራር እንዲሰጡ ይጠበቅባቸዋል። የኢትዮጵያ ጥምረት ኃይላት የራሳቸውን ሞዴል መቅረጽ አለባቸው።
ዓለም 130 ሚሊዮን ሕዝብ ያላትን ሀገር ከእጣ ፈንታዋ ጋር ስትታገል እየተመለከተ ነው። የኢትዮጵያ ተቃዋሚ ኃይሎች እንደ ተበታተኑት አካላት ይወድቃሉ ወይስ እንደ ተባበሩት ኃይሎች ከጥፋት በላይ መሆንን ይመርጣሉ? መልሱ የሚገኘው ታሪካዊ ቁስሎቻቸውን አልፈው ለመሄድ፣ ጠበብትነትን የፖለቲካ መሣሪያ ላለማድረግ፣ እና ተስፋቸውን ወደ ተቋም ለመቀየር ባላቸው ፈቃደኝነት ውስጥ ነው። በጎ የሚያሰኘ ጅማሮ እየተመለከትን ነው።
እያንዳንዱ የመከፋፈል ቀን ሕዝቡ በደም የሚከፍልበት ቀን ነው። አደጋው የሀገሪቱን ህልውና ያህል ትልቅ ነው።
ኢትዮጵያውያን አዲስ ምዕራፍ ይጻፉ፦ ከሀዘን ወደ ድል፣ ከርዕዮተ-ዓለም ወደ ትስስር፣ ተስፋ መቁረጥን ደግሞ ወደ ተስፋ የሚቀይሩ የጥምረት አርክቴክቶች ሆነው ይነሱ። ሕዝቡ ከዚያ ያነሰ አይገባውም።
አዘጋጅ ማስታወሻ፡ በዚህ ጽሁፍ ውስጥ የተንፀባረቁ አመለካከቶች የጸሐፊው እንጂ የህትመቱ አይደሉም። ይህ ጽሁፍ ከሦስት ቀደምት የጸሐፊው ጽሁፎች የተቀነጨበ ውህድ ትንታኔ ነው፡ “Strategic Coalition-Building in Ethiopia” (መጋቢት 2017)፣ “From Argument to Alignment: What Afghanistan’s Northern Alliance Can Teach Ethiopia’s Emerging Coalition” (ነሐሴ 2018)፣ እና “Trust Was Too Expensive: What Syria’s Fractured Opposition Teaches Ethiopia About Coalition-Building” (ነሐሴ 2018)፣ ሁሉም በ Borkena.com ላይ የታተሙ።
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረድ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የጸሃፊውን እንጂ የቦርከናን አቋም አያንጸባርቁም፡፡
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ቦርከናን ለመደገፍ/ለማገዝ :- ይሄንን ይጫኑ
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
Ethiopian News–Borkena English
ኤክስ ፡ @zborkena
